Niet iedereen heeft geld voor tampons en maandverband. Dat is vervelend, want als je geen menstruatieproducten hebt, kun je niet naar school. Gelukkig is er steeds meer aandacht voor het thema menstruatiearmoede. Nada Dijkema pleit voor gratis maandverband en tampons op de WC’s van de HU.
Dit is een ingezonden stuk van Nada Dijkema. Ze is docent ethiek en onderzoek bij het Instituut voor Recht.
In juni 2023 startte ik een casestudy bij het Instituut voor Rechten van de Hogeschool Utrecht. Op de dames-, de rolstoel- en de all-gendertoiletten legde ik tampons en maandverband neer om te onderzoeken hoe men hierop zou reageren. Die betaalde ik overigens uit eigen zak en met donaties van collega’s. In de toiletten hing ik een enquête met simpele vragen: vonden ze dit een goed idee en wilden ze nog iets kwijt?
De reacties gaven me een intiem inkijkje in privémomenten waarin je ontdekt dat je geen tampon bij je hebt. Daarnaast waren het prachtige uiteenzettingen over gelijkheid en rechtvaardigheid, geschreven op het toilet.
Tijdens het project groeide bij mij de overtuiging dat menstruatieproducten een basisvoorziening zijn. Het verstrekken van gratis producten is noodzakelijk voor het aanbieden van inclusief onderwijs. Het staat voor gelijke kansen en past binnen de visie van de HU.
Resultaten
Om te onderzoeken of er behoefte is aan tampons en maandverband onder de toiletbezoekers, hing ik op de toiletten een briefje met wat uitleg en een qr-code, die leidde naar een enquête met daarin twee vragen. De eerste was: vind je gratis menstruatieproducten een goed idee? En een open vraag: wil je nog iets kwijt?
Het antwoord op de eerste vraag was praktisch unaniem: van de 570 mensen zeiden en slechts 6 ‘nee’.
De antwoorden op de open vraag heb ik onderverdeeld in zes thema’s: om onverwachts ongesteld zijn, menstruatieproducten als basisbehoefte, geld, gender, inclusie & gelijkheid en schaamte.
Onverwachts ongesteld
Dat menstruatie meestal onverwachts komt en dus een redding kan zijn als tampons of maandverband beschikbaar zijn, is de meest voorkomende reden die werd genoemd waarom producten gratis beschikbaar gesteld moeten worden. Zomaar een greep:
- Niet een goed, maar echt FANTASTISCH idee. Ben er zelfs mega door gered vandaag!! Dank jullie wel!!!
- Ik werd toevallig vandaag ongesteld en had niks bij, het kwam dus super goed uit en kan nu met een gerust hart richting huis
- De reden waarom het fijn is, omdat ik onregelmatig ben qua menstruatie. Ik heb vaak opeens maandverbanden nodig en dit is moeilijk om te halen als je op de wc zit
Degene die stelt met ‘een gerust hart’ naar huis te kunnen, had waarschijnlijk zonder een tampon of maandverband naar huis moeten reizen, met alle ongemakken van dien (doorlekken, gebrekkige hygiëne en schaamte). Het is niet realistisch om de verantwoordelijkheid voor het meenemen van menstruatieproducten volledig bij individuen te leggen. Ook de reacties hieronder laten dat zien.
- Ik was ongesteld geworden in de tram naar de HU en ik had niks bij me dus ik hou van jullie
- Vooral voor als je zelf vergeet iets mee te nemen of je bent plotseling ongesteld
- Precies wat ik vandaag nodig had, was aan het doorlekken
Menstruatieproducten als basisbehoefte
Ongeveer de helft van alle medewerkers en studenten menstrueert. Menstruatieproducten een basisbehoefte, zoals toiletpapier? Deze studenten en medewerkers vinden van wel:
- Het is belangrijk om menstruatieproducten aan te bieden als school, omdat het valt onder een basisbehoefte van een vrouw
- Toiletpapier wordt ook door school verschaft, waarom menstruatieproducten niet?
- Ik ben net ongesteld geworden en had niks bij me, dat dit zo op een wc ligt kwam mij heel goed uit en dit zou overal zo moeten zijn
- Het maakt me altijd ergens emotioneel als ik menstruatie producten zie liggen in een vrouwen wc, gek hè? Dit is inderdaad gewoon een basisvoorziening voor vrouwen en ik vind dat dit in elke vrouwen toilet zou moeten staan.
De vergelijking met toiletpapier is makkelijk gemaakt. Gebrek aan toiletpapier, daar kunnen we ons allemaal wat bij voorstellen: zeer onwenselijk. Sommigen zeggen dat maandverband ook bij de receptie kan liggen. Maar het is niet realistisch om de gang op te lopen om een tampon te pakken, nadat je ontdekt hebt dat je ongesteld bent geworden (denk maar eens hoe dat voelt als je ontdekt dat het toiletpapier op is).
Geld
Ongesteld zijn kost algauw een tientje per maand. Niet iedereen heeft geld om producten te betalen. Het moet niet afhankelijk zijn van je financiële situatie of je naar de les kan. Hieronder een overzicht van de reacties:
- Het is erg duur en moeilijk te halen voor veel studenten. Daarnaast fijn als het te pakken is voor onvoorspelbare momenten
- Menstruatie producten zijn echt duur! Ten tweede is het allerergste om door te lekken en dan niks bij je te hebben
- Is gewoon een basisvoorziening. Vrouwen hebben zelf er niet voor gekozen om iedere maand ongesteld te worden. Ik vind dat menstruatieproducten eigenlijk gratis moeten zijn en scholen hierin moeten investeren. Deze producten zijn namelijk voor sommigen onbetaalbaar
- Ik heb zelf endometriose, hierdoor krijg ik spontane bloedingen en het is erg fijn als ik het nodig heb dat er toch iets in de wc ligt. Tevens is mijn budget niet altijd zo groot om maandverband te kopen
Gender, inclusie en gelijkheid
In de reacties uit de enquête wordt verder veel gesproken over gender, inclusie en gelijkheid. Er wordt gezegd dat vrouwen niet kiezen voor hun menstruatie en dus ook niet voor de bijkomende kosten (gemiddeld totaal 6000 euro in een leven). Dat voornamelijk vrouwen te maken hebben met menstruatie tijdens het werk of het volgen van een studie, maakt het verstrekken van menstruatieproducten een vorm van inclusie, vergroot kansengelijkheid en voorkomt seksisme en genderongelijkheid in het onderwijs. Niet alle vrouwen menstrueren en niet iedereen die menstrueert is vrouw, daarom is het verstrekken van menstruatieproducten in de allgender-toiletten een belangrijke vorm van inclusie.
- Zo zo zo belangrijk!!! Vrouwen kiezen er niet voor om te menstrueren, bizar dat deze producten zo duur zijn! Niet eerlijk
- Dit is een buitengewoon belangrijke ontwikkeling, niet alleen in het onderwijs maar overal. Het is de eerste stap naar een inclusievere wereld. Dikke duim omhoog
- Goed initiatief. Wij vrouwen hebben niet gekozen om ongesteld te zijn dus ik vind ook niet dat wij daar zoveel voor moeten betalen.
- Niet voor iedereen is het vanzelfsprekend dat de menstruatie producten kunnen betalen, terwijl het een essentiële behoefte is voor vrouwen. Dit valt daarom onder seksisme en is verwerpelijk!
- Het raakt mij om menstruatieproducten in de genderneutrale wc’s te zien, dát is inclusie. Misschien is het nog een optie om een samenwerking met plekken/mensen aan te gaan om (mooie) kastjes te ontwerpen? Ik zou daar best in geïnteresseerd zijn!
Schaamte
Menstruatie is een taboeonderwerp. Er wordt weinig over gepraat, en wanneer iemand is doorgelekt, dient diegene dat verborgen te houden. Dat maakt dat het vragen naar een tampon of maandverband aan een klasgenoot, docent of collega, moeilijk is.
- Ik vind het een ontzettend goed idee. Niet iedereen kan menstruatie producten betalen en als je iets bent vergeten kan het voor sommige heel stressvol zijn om dit aan iemand te vragen. Hiermee voorkom je dat ook
- De reden waarom het fijn is, omdat ik onregelmatig ben qua menstruatie. Ik heb vaak opeens maandverbanden nodig en dit is moelijk om te halen als je op de wc zit
- Het is een redding op momenten waarop je door wat voor reden dan ook niks bij de hand hebt en niet zo snel een drogist in de buurt hebt. Bedankt voor het mooie initiatief, het heeft mij vandaag vlak voor de start van mijn tentamen gered!
Bezwaren
Uit de reacties blijkt niet dat mensen principieel tegen het verstrekken van gratis menstruatieproducten zijn, maar ze hebben wel zorgen over de uitvoering. Bijvoorbeeld vrees voor misbruik, stelen, of ergernis aan spullen die los liggen.
- Liever een pas waarmee je per maand een x aantal producten kan kopen die voor jou goed zijn. Zodat je niet verkeerd grijpt met te groot of te klein
- Vraag me af hoeveel mensen ze gaan stelen
- Heel vervelend dat de spullen overal los liggen en hangen. Nemen ruimte in van tas/jas etc. Zet dan ergens centraal een kastje neer
Duur?
Als tegenwerping wordt vaak genoemd dat het verstrekken van menstruatieproducten duur is. Of dat studenten misbruik zullen maken van het gratis aanbod. De pilot heeft uitgewezen dat dit niet het geval is.
Vier maanden na de start van mijn project blikte ik terug op de kosten en kwam ik uit op een besteed bedrag van 104,82 euro. Als ik de vakantie aftrek van de periode dat de producten werden verstrekt, komt dit uit op een bedrag van 45 euro per maand. Dat is minder dan 500 euro per studiejaar. Ik verstrekte aan het begin van de pilot producten in 5 toiletten en dat komt dus neer op 100 euro per toilet per schooljaar. Dat is minder dan de siroop die gratis wordt verstrekt bij sommige koffieautomaten.
Als het dan gaat over het vergroten van kansengelijkheid in het onderwijs, zou je kunnen stellen dat 100 euro per toilet per jaar juist niet duur is. Het argument dat studenten misbruik maken van de situatie, kan daarom van tafel, gezien de geringe kosten. Dit argument zou overigens ook kunnen gelden voor andere producten die beschikbaar zijn gesteld, zoals de theezakjes. Daarnaast is ook te beargumenteren dat die ene student (of medewerker) die wel producten mee naar huis neemt, daar wellicht nood aan heeft, dus dat het ook te accepteren is in het enkele geval dat dit wel gebeurt.
Persoonlijke ervaringen
Tijdens het bijvullen van de producten in de toiletten deelden studenten en medewerkers zeer persoonlijke ervaringen met me. Studenten bleken onverdeeld voorstander, ook de jongens, van wie nog weleens wordt gedacht dat ze tegen zouden zijn. Verder ontdekte ik dat er veel meer schaamte is dan ik dacht en hoeveel verborgen en weggestopt ongemak en hoe vaak mensen tegen vervelende situaties aanlopen door een gebrek aan producten.
Een docent beschreef me dat ze enkele minuten voor de les ontdekte dat ze was doorgelekt. Ze moest in alle haast naar de supermarkt om producten te kopen en was hierdoor te laat. Omdat ze was doorgelekt, was er ook schaamte en durfde ze zich niet vrij te bewegen voor de klas. Ze was bang dat de vlek die het doorlekken had veroorzaakt zichtbaar was en moest dus met haar rug naar het bord blijven staan tijdens het lesgeven.
Zelf herinner ik me dat ik als ik maandverband of tampons was vergeten, vaak wc-papier gebruikte als alternatief. Op dit soort momenten voel ik me ongemakkelijk en onzeker en zou ik het liefst naar huis gaan.
Het is een redding op momenten waarop je door wat voor reden dan ook niks bij de hand hebt en niet zo snel een drogist in de buurt hebt. Bedankt voor het mooie initiatief, het heeft mij vandaag vlak voor de start van mijn tentamen gered!
Alle toiletten
Het zijn vooral vrouwen die menstrueren. Door de loonkloof tussen mannen en vrouwen (nog steeds rond de 11 procent) wordt het verschil in vrije bestedingsruimte van inkomsten nog eens extra vergroot.
Niet alle vrouwen menstrueren, en ook niet iedereen die menstrueert is vrouw. Een deel van de trans- en non-binaire studenten en medewerkers menstrueert ook. Voor deze groep zijn menstruatieproducten soms minder toegankelijk dan voor de vrouwelijke studenten en medewerkers. Bijvoorbeeld doordat het taboe groter is en de schaamte om te vragen naar producten (bij klasgenoten) groter kan zijn.
Het is daarom cruciaal dat producten niet alleen op de vrouwentoiletten worden verstrekt. Om de toegang tot menstruatieproducten, nog groter te maken, wordt er in het netwerk Diversiteit en Inclusie voor gepleit om niet alleen de producten op de rolstoel- en all-gender toiletten te verstrekken, maar ook op de mannentoiletten. Een reactie uit de teams-pagina van D&I: Goed initiatief! Liggen deze in zowel de dames als de heren toiletten? Met oog op menstruerende trans mannen.
Vrouwenemancipatie
Hoewel het niet alleen de vrouwen zijn die menstrueren, is dit wel de grootste groep. Er geldt nog altijd een glazen plafond. Als het ontbreken van menstruatieproducten betekent dat je lessen en toetsen mist, of niet volledig kan deelnemen aan werk, staat dat gelijke kansen voor vrouwen in de weg.
Gratis menstruatieproducten verstrekken in de toiletten draagt bij aan het vergroten van kansengelijkheid tussen mannen en vrouwen (en dat geldt ook voor LHBTI+ personen) en is dus een taak van het onderwijs.
Gelijkheid
Door de armoede die ook in Nederland bestaat, zijn er mensen die aan het eind van de maand geen geld over hebben voor menstruatieproducten. Hierdoor blijven ze thuis en missen studenten lessen. Een gebrek aan gratis producten, vergroot dus kansenongelijkheid in het onderwijs. Hierdoor is de financiële situatie van een student of de maatschappelijke achtergrond van invloed op de toegang tot onderwijs.
Deze ongelijkheid gaat in tegen het recht op onderwijs en de visie van de HU, waarin te lezen is dat de HU ‘…een inclusieve, toegankelijke hogeschool [wil] zijn en ervoor zorgen dat iedere student en iedere medewerker zich thuis voelt. Zich gekend weet, gelijke kansen krijgt’.
Als dit is waar de HU voor staat, is het verstrekken van gratis menstruatieproducten een zeer belangrijke en makkelijke stap om hieraan bij te dragen. Dus, Hogeschool Utrecht, volg Avans, kom in actie.
