Steeds minder studenten kiezen voor een IT-opleiding, waarschijnlijk vanwege de opkomst van generatieve AI. Toch hebben we ook in de toekomst veel IT’ers nodig, zeggen deskundigen. HU-directeur ICT Anita Bosman roept dit al jaren.
Je kunt lang niet alles aan AI overlaten, maar chatbots als Claude en ChatGPT kunnen vrij goed programmeren. Waar je vroeger een programmeertaal moest leren en eigenhandig codes moest uittikken, kun je nu ver komen met een paar goede prompts. Misschien kiezen daarom steeds minder jongeren voor een IT-opleiding.
Vergeleken met 2022, toen ChatGPT werd gelanceerd, is de landelijke instroom bij de universiteiten met ruim twintig procent gedaald, blijkt uit navraag bij universiteitenkoepel UNL. Dat zijn bijna duizend studenten minder. Niet alleen grote opleidingen als informatica, technische informatica en computer science zijn geslonken, maar ook de bachelors artificial intelligence en de Nederlandstalige tegenhanger kunstmatige intelligentie.
Ook in het hbo is het een slagveld. Bacheloropleidingen als informatica, gametechnologie en multimedia design trokken in 2022 bij elkaar zo’n 7.400 eerstejaars. In 2025 waren dat er nog maar 5.600.
En de daling lijkt nog niet gestuit. De Rijksuniversiteit Groningen ziet een ‘zorgelijke’ afname in het aantal aanmeldingen voor IT-opleidingen voor het aankomende studiejaar, zegt rector magnificus Jacquelien Scherpen, al kan ze nog geen harde cijfers noemen.
Verkeerde been
Volgens Scherpen laten studiekiezers zich op het verkeerde been zetten door verhalen in de media over de gevolgen van AI voor programmeurs. Natuurlijk, het werk zal veranderen, maar: ‘We hebben juist ondernemende, creatieve en kritische IT’ers nodig.’ Zij is zelf als toegepast wiskundige gespecialiseerd in regeltechniek, een vakgebied verwant aan de IT.
Ze noemt als voorbeeld het hoger onderwijs: universiteiten willen de komende tijd onafhankelijker worden van Amerikaanse techbedrijven als Microsoft en Google. ‘Daar hebben we veel denkkracht van IT’ers voor nodig’, aldus Scherpen.
Hetzelfde geldt voor de overheid. Ook die wil dat Nederland digitaal autonomer wordt. Dat is een van de redenen dat de regering recent de verkoop van het IT-bedrijf achter DigiD tegenhield. Het mocht niet in Amerikaanse handen komen.
Arbeidsmarkt
Scherpen is de enige niet die denkt dat we IT’ers nodig hebben. Het laat zich moeilijk voorspellen welke gevolgen de komst van AI op de arbeidsmarkt zullen hebben, maar het gaat waarschijnlijk minder snel dan je zou denken.
Uit onderzoek naar eerdere technologische doorbraken blijkt dat bedrijven innovaties meestal geleidelijk aan toepassen, zegt Jessie Bakens van het Maastrichtse Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA). ‘De kwaliteit moet op orde blijven, dus nemen bedrijven geen enorme risico’s.’
Het ROA probeert de arbeidsmarkt van de toekomst te voorspellen en houdt dus ook de opkomst van AI nauwlettend in de gaten, zegt Bakens. ‘In Nederland zien wij de veronderstelde krimp in IT-banen nog niet.’
Het aantal IT-banen zou de komende jaren zelfs iets kunnen stijgen, zo voorspelt het ROA vandaag. Het gaat wel om kleine aantallen: het aantal nieuwe banen stijgt met een paar duizend, terwijl in Nederland bijna een half miljoen IT’ers werken.
‘Misschien gaan we de invloed van AI pas later in de cijfers terugzien, maar IT’ers zullen heus niet massaal overbodig worden’, zegt Bakens. Misschien verandert hun werk, maar dat maakt hen nog niet werkloos. Bovendien kan er dankzij AI ook nieuw werk bij komen.
Bakens noemt cybersecurity als een voorbeeld: ‘Met behulp van AI schijn je makkelijker te kunnen hacken. De kans bestaat dat er de komende tijd meer mensen nodig zijn om software veilig te houden. En in een wereld met toenemende geopolitieke spanningen wordt cyberveiligheid nog belangrijker.’
Starters
Starters hebben het wel iets moeilijker op de arbeidsmarkt dan voorheen. Jonge juristen, consultants en IT’ers komen minder snel aan de bak en dat zou allicht door AI kunnen komen: de chatbots zouden het simpele werk van starters kunnen overnemen.
Maar misschien komt dat niet door AI. Als er economische tegenwind is, zijn starters sowieso vaak als eerste aan de beurt, schreef hoogleraar Anna Salomons begin dit jaar. Zij onderzoekt aan de Universiteit Tilburg en Universiteit Utrecht hoe technologie ons werk verandert.
Generatieve kunstmatige intelligentie zal de arbeidsmarkt ingrijpend veranderen en dat zal voor sommige werkenden zeker negatief uitpakken, verwacht zij. Maar je kunt er nog geen harde uitspraken over doen. Daarvoor ontbreken de data.
Juist daarom wil de Groningse rector Jacquelien Scherpen een tegengeluid laten horen. Want aankomend studenten lijken hun conclusies al getrokken te hebben. Scherpen: ‘We hebben de komende tijd mensen nodig met creativiteit, die kritisch kunnen denken en die kunnen ondernemen. Als de instroom bij IT-opleidingen op deze manier blijft teruglopen, krijgen we als maatschappij echt een probleem.’
Hogeschool Utrecht
‘De dalende instroom in ICT baart mij ook zorgen’, reageert Anita Bosman, al acht jaar directeur van het Instituut voor ICT. ‘Juist nu AI en digitalisering zich razendsnel ontwikkelen, hebben we meer mensen nodig met digitale kennis en vaardigheden, niet minder. De arbeidsmarkt laat dat ook zien. Er is nog steeds een groot tekort aan ICT-professionals en de vraag naar goed opgeleide ICT’ers blijft groot. En ICT is zoveel meer dan software development. Denk hierbij aan data, AI, cybersecurity, cloud en digitale infrastructuur. ICT is overal.’
Bosman: ‘Als student kom je er vanaf het moment dat je wakker wordt al mee in aanraking. De muziek die Spotify je aanbeveelt, navigatie die de snelste route voor je berekent, betalen met je telefoon, swipen op een datingapp of de algoritmes achter je TikTok-feed. Overal zit ICT achter. En dat geldt net zo goed voor grote maatschappelijke vraagstukken, zoals de zorg, energietransitie, mobiliteit, digitale autonomie en veiligheid.
Dat zien we dagelijks terug in de maatschappelijk relevante projecten waaraan onze studenten samen met bedrijven, organisaties of lectoraten werken. Zij ervaren dat ICT niet alleen over technologie gaat, maar vooral over wat je er voor mensen en de samenleving mee kunt betekenen. Juist dat maakt een ICT-opleiding nu zo relevant en interessant. Daarnaast proberen we dit gezamenlijk op te pakken met alle hbo ICT-opleidingen door een landelijke campagne: Ontdek jouw ICT-opleiding – StudeerICT.’
