Hoe komt het toch dat als het om verbinding gaat in de perceptie van velen online-contact surrogaat is aan offline? Communiceren via een klein schermpje wordt vooral geassocieerd met ongezellig, afstandelijk en oppervlakkig. Voor een goed gesprek ga je bij elkaar op de koffie. Intensief gebruik van sociale media als Twitter, Facebook en Whatsapp wordt vaak in één adem genoemd met de afnemende sociale cohesie in onze samenleving. In haar kerstrede van 2009 sprak onze koningin bijvoorbeeld haar zorgen uit over het feit dat mede dankzij sociale media persoonlijke vrijheid los kwam te staan van verbondenheid met de gemeenschap. Volgens haar zou door de individualisering ons bestaan leeg worden, zonder enig ‘wij-gevoel’. Met virtuele ontmoetingen zouden we die leegte niet vullen; integendeel, afstanden zouden juist vergroot worden.
Ik vind het raar dat online contact minder sociale waarde heeft dan offline. Alsof fysiek samenzijn automatisch een toegevoegde waarde geeft aan de inhoud van contact. In 1964 deed McLuhan de uitspraak: The medium is the message. Waarmee hij stelde dat de betekenis van een verhaal afhankelijk is van het medium waarmee het verteld wordt.
Ik denk dat hij deels gelijk heeft. Het medium waarmee je communiceert, zet de kaders van wat mogelijk is. Fysiek aanraken is via sociale media simpelweg niet zo eenvoudig en ook nuance wil nog wel eens verloren gaan. Echter, juist in de fysieke beperking en expliciete afstand zit de kracht van sociale media. Mensen willen een evenwicht in hoe ‘intiem’ ze met iemand zijn. Als iemand dichtbij staat (bijvoorbeeld in een lift), dan creëren mensen automatisch afstand door oogcontact te vermijden. Nabijheid is goed, maar niet teveel.
Omgekeerd werkt gelukkig ook: is er fysieke afstand, dan ontstaat er ruimte voor psychologische intimiteit. Dankzij de beperking van sociale media maken we gemakkelijker contact, spreken we mensen eerder aan en komen we sneller tot de kern. In een maatschappij die individualiseert, waar persoonlijke vrijheid wordt gekoesterd en tijd voor jezelf een steeds groter goed wordt, zijn sociale media een verbindende factor. We kiezen uit vrijheid ervoor om altijd verbonden te zijn: sociale cohesie 2.0.
Uiteindelijk bepaalt nog steeds de mens – en niet het medium – de kwaliteit van het contact en hoe we dat contact beleven. Dus in het geval van een afnemend ‘wij-gevoel’: don’t blame the medium, blame the messenger.
Helemaal mee eens: ik heb de afgelopen weken juist weer de persoonlijke kracht van sociale media ervaren. Door het delen via sociale media van een onverwachts sterfgeval in mijn familie, heb ik zoveel extra steun ontvangen. Ook van mensen die ik nauwelijks ken. Erg fijn! En nee ik communiceer niet alleen sociale media, ik praat ook live met mensen 🙂
Eens. Zo bedachten ik met iemand anders op 1 april 2011 een fictief event: fe11. We haalden de NOS headlines :). Zie http://storify.com/andreadepalm/fe11
Ja mee eens. Heb met mijn bedrijf op sociale media al meerdere successen behaald!
Hey Reint Jan,
Mooi beschreven, en wat mij betreft ook helemaal waar! Ik haal ook vaak die kerstrede aan, terechte waarschuwing en gelukkig niet gebeurd. Ik heb naast jouw gedachten over evenwicht, afstand en ‘sneller tot de kern van de zaak komen’ nog een derde verklaring voor het feit dat die ‘vereenzaming van de maatschappij’ niet heeft plaatsgevonden: frequentie van contact.
Er is in het verleden veel bekend gemaakt over hoe frequentie van contact mensen dichter tot elkaar kan brengen, mits er een sympathische basis is. En laat het nou net zo zijn dat ‘frequenter contact’ 1 van de kernmogelijkheden van social media is! Want een like, retweet, comment, por etc zijn toch allemaal kleine maar zeer laagdrempelige contactmomentjes. Die door social media allemaal zichtbaar en ‘voelbaar’ zijn. We zijn gewoonweg vaker op elkaars netvlies aanwezig en daardoor ook meer op de hoogte van elkaars leven. Een studie in de VS wijst uit dat bijvoorbeeld vrienden die op Facebook actief zijn zich meer bij elkaars leven betrokken voelen dan vrienden die niet op Facebook zitten.
Meer contact, meer verbinding met elkaars leven.