In een serie didactische lessen geeft trainer en adviseur Alard Joosten tips aan docenten in het hbo over lesgeven en begeleiden. Les 10: de vijf pijlers van een goede les!
1. Koppel adequate leeractiviteiten aan de lesdoelen en toets dit
Op grond van jouw lesdoelen ontwerp je adequate leeractiviteiten. Als je wilt dat studenten een begrip of een model toe moeten passen, dan maak je een opdracht waarin ze dat vervolgens ook kunnen doen. Als je wilt dat studenten een vaardigheid leren, dan ontwerp je een oefening waarin ze die vaardigheid ook kunnen oefenen. Kortom: laat ze oefenen met wat ze moeten weten, snappen en kunnen.
Vervolgens toets je altijd of studenten ook daadwerkelijk het gebodene geleerd hebben door bij hen te checken of dat zo is (‘Noteer in jouw woorden de kern van deze les’). Dat is weer een nieuwe leeractiviteit op zich. Hiermee maak je leren zichtbaar!
2. Geef en werk met beroepsechte opdrachten
Opdrachten sturen het leren, dragen bij aan het leerproces van studenten en creëren leerdynamiek. Zorg altijd voor echte opdrachten uit, of ontleend aan de beroepspraktijk. Laat studenten een tastbaar resultaat opleveren. Als docent begeleid je studenten bij de opdrachten door vragen te stellen, verwijzingen te geven, iets uit te leggen of iets voor te doen.
3. Vertoon gastheerschap
Een goed begin is het halve werk. Stem voor aanvang van de les af op de studenten. Zorg voor absolute en positieve aandacht voor jouw studenten. Dit doe je door: op tijd aanwezig te zijn, organisatorisch klaar te zijn, een open houding te hebben, de studenten welkom te heten, de klas door te gaan en interesse te tonen. Iedereen is welkom en het doel is contact maken, waardoor er verbinding ontstaat.
4. Bied studenten keuzes
Geef studenten de mogelijkheid om tijdens de les te kiezen. Bijvoorbeeld te kiezen om voor uitleg van de docent in de klas te blijven, of ergens anders te werken. De keuze om alleen, in tweetallen of in groepen aan een opdracht te werken. De keuze om delen van de lesstof over te slaan omdat ze het al kennen. De keuze om een eigen onderwerp of opdrachtgever bij een opdracht te kiezen. Tot zelfs de keuze wanneer ze de toets mogen doen. Je geeft eigen verantwoordelijkheid aan de studenten en creëert een 'werken mét'-leerklimaat.
5. Hanteer de 70%/30%-regel
Zorg dat studenten in de les voor 70% aan het woord en aan het werk zijn en jij voor maar 30%. Het zijn de studenten die komen om te leren. Een uitdaging op zich!
Op naar 2016 waarin niet lesgeven, maar leren centraal staat!
Leestip:
Alard Joosten werkte als docent en trainer voor verschillende hogeronderwijsinstellingen. Heeft 15 jaar gewerkt bij de HU als docent, opleidingsmanager en kwaliteitszorgmedewerker. Adviseert en traint sinds 2014 met ALtraining en advies opleidingen bij professionaliseringskwesties, met de nadruk op didactiek en audits.
Goede pijlers/ tips. Het maakt wel uit wat het onderwerp van de les is en wat je kunt inzetten. Een vaardigheidsles is andere koek dan een spellingsles. Ik ga komende periode de keuzevrijheid (4) uitproberen, maar dat vind ik wel spannend. Hoe heette ook al weer die documentaire over onderwijs vorig jaar, waarin een fragment hierover zat?
Beste Roelie,
Dank voor je reactie. Ik denk dat de inhoud deels bepalend is, maar nog meer de leerdynamiek zoals theorie-onderwijs versus vaardigheidstraining. Ook dan denk ik dat alle pijlers dan zeker stand houden. Ik zie bij veel theorielessen dat docenten vaak heel hard aan het werk zijn terwijl studenten al snel een passieve houding aannemen. Helaas creeren wij dat zelf.
Leuk dat je gaat werken met keuzes voor studenten. Daarmee maak je studenten direct deels zelf verantwoordelijk voor hun leren. Ik ben benieuwd naar je resultaten?
De docu die jij bedoelt is volgens mij: http://watishetdoelvanonderwijs.nl
Hele nuttige tips. Voor de hand liggend, maar nog niet zo makkelijk in de praktijk gebracht is mijn ervaring!
Dat is mijn ervaring ook Paul. Het is makkelijk opgeschreven maar om het ook uit te voeren is vers 2. Doceren is niet voor niets een vak!
Bij de lessen die ik nu bezoek, opneem en nabespreek met docenten zie ik helaas nog veel docenten bijvoorbeeld worstelen met pijler 1.
1. maak en benoem hanteerbare lesdoelen;
2. koppel hier adequate leeractiviteiten aan;
3. toets in de les of de lesdoelen gehaald zijn.
Vooral punt 3 vind ik belangrijk en essentieel. Hiermee maank je leren zichtbaar voor zowel jou als docent als voor de studenten.
Dit is volgens mij een belangrijke basis van een goede les. Vandaaruit kun je gaan werken aan bijvoorbeeld pijler 4: het bieden van keuzes.
De film Het doel van het onderwijs is zeer de moeite waard. Bedankt voor de tip.
Na lang zoeken heb ik het fragment gevonden. Het komt uit de aflevering De onderwijzer aan de macht van Tegenlicht van de Vpro, van 1 februari 2015. Het gaat over vernieuwende ideeen. Ik vond de instructie van docent geschiedenis Jasper Rijpma heel vernieuwend. Het fragment begint op 35.05. Maar:de hele uitzending is heel inspirerend. Kijken!
Dank voor je zoekwerk Roelie. Ik heb de documentaire indertijd gezien en hij geeft heel mooi nieuwe vormen van onderwijs weer. Het fragment waar jij op wijst is een heel mooi voorbeeld hoe je als docent in de les keuzevrijheid aan je studenten kunt geven. Hiermee kom je tegemoet aan de autonomie van studenten, een van de elementen die van invloed zijn op de motivatie van studenten. Kijk waar je als docent in je les keuzes kan inbouwen voor studenten! Ik geef hier nog even de link naar de documentaire: http://www.npo.nl/vpro-tegenlicht/01-02-2015/VPWON_1232873