In een serie didactische lessen geeft trainer en adviseur Alard Joosten tips aan docenten in het hbo over lesgeven en begeleiden. Les 7: lang leve de aanwezigheidsplicht?
De bekendste remedie: laten we de lessen maar verplicht stellen, dan moeten ze wel komen. Daarmee helpen we studenten ook want ze zijn hoogst onzelfstandig en onvolwassen. We beschermen de studenten tegen zichzelf. Lang leve de aanwezigheidsplicht!
Tsja, en daar zit je dan als docent met een bijna gevulde klas, maar met een deel ongemotiveerde studenten. Want als aanwezig nu écht aanwezig zou betekenen… Veel studenten zijn ‘present afwezig’: ze zijn aan het Facebooken, zitten te WhatsAppen, shoppen onlinekleding en wat al niet meer.
Wat betekent verplichte aanwezigheid eigenlijk voor de docent?
Zodra wij iets verplichten, moeten we daar ook een sanctie tegenover stellen: vervangende opdrachten, de les bij een andere klas verplicht volgen, de hele cursus overdoen. Tachtig procent aanwezigheid is vaak de regel. En de vragen van studenten zijn vervolgens: hoeveel lessen moet ik dan komen? Of beter: hoeveel snipperdagen kan ik opnemen? Wat als ik nu een week ziek ben of een begrafenis heb?
Voor je het weet ben je als docent iedere les bezig met het administreren van de aanwezigheid en het bijhouden wie wat moet inhalen in welke vorm. De docent als boekhouder.
Beste docent, aan jou is de uitdagende taak om jouw onderwijs zo aantrekkelijk te maken dat studenten wel willen komen en dat het niet in ze opkomt om afwezig te zijn. Integendeel, afwezigheid betekent achterop komen, achterstand oplopen en daarmee moeite hebben met de zaak bij te benen. Het woord aanwezigheid bestaat niet eens. Wie niet komt, mist iets belangrijks en moet dat met pijn en moeite inhalen.
Dat kan als jouw lessen ertoe doen, aantrekkelijk en de moeite waard zijn. Een boekhouder krijgt dat niet voor elkaar, maar een inspirerende docent wel. En dat is precies waarom jij docent bent, toch?
Alard Joosten werkte als docent en trainer voor verschillende hogeronderwijsinstellingen. Hij heeft 15 jaar gewerkt bij de HU als docent, opleidingsmanager en kwaliteitszorgmedewerker. Sinds 2014 traint en adviseert hij met zijn bedrijf ALtraining en advies opleidingen bij professionaliseringskwesties, met de nadruk op didactiek en audits.
Ja prachtig, eens. En: je kunt ook insteken op gezamenlijke verantwoordelijkheid naar elkaar. Voor je klanten of voor de vergadering op je werk moet je er ook gewoon zijn of je het nu boeiend vindt of niet. Als jij niet komt, heeft dat consequenties voor de anderen. Dus werk ook aan een hecht en gezond opleidingsklimaat.
Of je leert studenten strategieen bedenken om hun leerdoelen te halen waardoor ze bewuste keuzes maken over wat ze nodig hebben en je stemt daar je onderwijs op af. Leerproces van de student centraal opv het systeem; gepersonaliseerd leren.
Precies: gezamenlijke verantwoordelijkheid is een heel mooi uitgangspunt. Dit betekent wel dat je als docent met de studenten de wederzijdse verwachtingen goed met afstemmen.
Laat je eens inspireren om het helemaal anders te doen: https://www.smore.com/y1q8t-kaospilot-masterclass?ref=email
Zeker helemaal mee eens Suzanne. De uitdaging om als docent jouw onderwijs/cursus zo in te richten dat je de autonomie van de student zo veel mogelijk centraal stelt. Studenten krijgen eigen verantwoordelijkheid, mogen zelf beslissingen nemen en hebben werkelijke keuzes.
In mijn lesbezoeken die ik deze week heb afgelegd, blijkt dit een van de belangrijkste uitdagingen te zijn voor docenten.
Gisteren een goede ervaring om samen afspraken te maken over het gebruik van mobieltjes. Ik vroeg de studenten aan het begin van de les: Wat zullen we hierover afpreken? Toen kwam een student met “de mobielpauze.” Elk half uur even de tijd om op de mobiel te kijken en dus niet terwijl ik belangrijke zaken aan het uitleggen was. Dat werkte goed.
Over verwachtingen: na de instructie van een opdracht, die ze alleen of in groepjes moesten maken in drie kwartier, vroeg ik: Wat verwachten jullie van mij? Eerst keken de studenten vreemd, maar toen kwamen er wel zinnige reacties zoals: rondlopen en ons soms helpen. Iedereen werkte hard en iedereen had de opdracht ook af. Een les met een gouden randje.
Roelie, docent Nederlands en communicatie, cluster Recht, Inholland Rotterdam.
Verplichte aanwezigheid bij lessen is onzinnig, maak de les leuk en studenten komen, en blijven ook de daaropvolgende weken.
Zelf ga ik altijd naar het eerste college, is dat goed, dan blijf ik komen, heb ik meteen het idee dat ik met zelfstudie ook het tentamen kan halen dan besteed ik mijn tijd liever beter. Wat blijkt, tentamens halen zonder aanwezig te zijn bij college’s is heel goed mogelijk!
Dan kan ik dus kiezen om om 8:30 bij een niet zo leuk college te zitten voor 2 uur, of om uit te slapen tot 10uur en dan zelf even 2 uur de stof voor die week door nemen.
Waarom is dit zo vaak een dialoog tussen docenten onderling? Vraag de student, en dan met name de student die niet komt, waarom ze niet komen en wanneer ze wel zouden komen. Vergelijk ook de college’s waarbij een semester lang de zaal vol zit, met de college’s waarbij mensen afhaken en pik hier de verschillen uit.
Leuk om te horen Roelie. Dat is echt gezamenlijk met de studenten de les vormgeven!
Aan leuke lessen zou ik willen toevoegen: zinnig. Colleges waar je het ook met alleen zelfstudie redt, zouden eigenlijk uit den boze moeten zijn, vind ik. Dan kan je net zo goed een cursus gaan doen bij de LOI. Juist in het contact tussen docent en student moet een meerwaarde zitten. Dat hoeft niet altijd in een lesvorm en kan op vele manieren georganiseerd worden. Maar uitleg, demonstratie, oefening, feedback, gesprek zijn essentieel.
Ja eens. En die volwassen afstemming ook van je studenten vragen is vaak nieuw voor ze. In feite is dat werkelijk het contact aangaan met de ander. Ook als je zegt: dit gedrag accepteer ik niet van je. Daarmee word je betrouwbaar. Als je je ook laat aanspreken op je eigen gedrag als docent.