‘Ik ben blij dat je me belt, want ik ben hier al lang over aan het nadenken.’ Klaas Mulder is docent Social Work en schreef het boek Pakkenproletariaat. Deze crisis zag hij lang geleden aankomen, en hij was niet de enige. En als we doen wat hij zegt, kunnen we er een stuk beter uitkomen.
‘Momenteel denken we allemaal dat we een probleem hebben. We hebben geen hap minder te eten, onze akkers zijn niet verbrand, gebouwen zijn niet ingestort, maar toch denken we dat er iets ergs aan de hand is.
Al grofweg 250 jaar hebben we een verkeerd beeld van wat goed is voor de economie. We verkopen dingen die we “leuk” vinden, ons systeem is in hoge mate hedonistisch. Reizen naar het buitenland, concerten, bier op het terras, coaches. Mensen die nu failliet gaan, verkochten blijkbaar dingen die we niet nodig hadden.’
80 miljard
‘We pompen geld rond en brengen het naar het buitenland. De barman verkoopt een drankje aan een trainer, die met zijn winst naar het buitenland gaat om het daar uit te geven. Voor zijn kroeg leent de kroegbaas geld van de bank, die het op zijn beurt ook weer leent. Maar niemand stelt zich de vraag: “Waar komt de 80 miljard vandaan die we gaan lenen om uit deze crisis te komen?” Uiteindelijk komt die van China.
China is een land dat spullen wil zien, na elke gewerkte dag. Een schip, een spoorlijn, een haven, kleding, noem maar op. Momenteel zijn de Chinezen in zestig landen aan het bouwen en hebben ze een groot aantal eilanden opgekocht. Ze lenen geld uit, met onderpanden als borg, waarvan ze flink beter worden. Op die manier heeft Sri Lanka een deel van haar land aan China verloren, nadat ze het geleende geld voor een haven niet op tijd kon aflossen. Onze kleinkinderen gaan enorm lijden, als het Westen straks is uitgehold.
Elke achtjarige snapt dat ons systeem niet houdbaar is, maar zodra je economie gaat studeren verlies je dat inzicht, haha. Wij hollen onze economie uit door voortdurend “diensten” aan elkaar te verkopen die niets opleveren. We houden elkaar bezig, vandaar het Engelse woord business, bezigheid. Wat we doen is vooral dit: olie opstoken en geleend geld aan elkaar uitgeven. Een kunstmatige “welvaart” in stand houden die in elkaar ploft zodra we niets meer van elkaar kopen.’
40 procent krimp, een aantrekkelijk scenario
‘Als iedere Nederlander elke dag een kwartier op het land zou werken, zouden we al genoeg te eten hebben. Onze export is groot genoeg. Maar we presteren het om onszelf en onze partner elke week bij elkaar zestig uur per week bezig te houden, met het produceren van diensten. Bij de gemeente werkte vroeger 16 mensen, nu zijn het er 1000. Op elke euro heffen we 30 cent belasting. Wetenschappers promoveren op zaken die al tig keer onderzocht zijn. Heel aardig, maar het levert niks op.
Een economische krimp van 40 procent is voor mij een aantrekkelijk scenario. Het zal ons dwingen om te kijken naar welke “klussen” er moeten worden geklaard in plaats van welke banen we veilig moeten stellen. Wat is echt nodig? Waar knappen we als land van op? We kunnen gaan bouwen, maar zolang er zoveel mensen op een grote oppervlakte wonen, lijkt me dat niet nodig. Knip die villa’s in tweeën, zou ik zeggen.
“Welke dingen kunnen we maken waar we over tien jaar blij mee zijn?” Dat is de vraag die we onszelf moeten stellen. We behoren na te denken over het post-fossiele tijdperk, wat we over veertig jaar doen wanneer de olie op is. Slimme uitvindingen doen, kiezen voor extensieve landbouw, zeewier verbouwen, documentaires implementeren in het onderwijs, fietssnelwegen. Dat laatste klinkt gek, maar we gebruiken de auto nog steeds als een soort stalen regenjas, voor korte stukken. Als we straks meer gaan fietsen, doordat we niet meer nat worden en het gemakkelijker gaat, hoeven we minder elektrische auto’s uit het buitenland te importeren.’
Niet alleen tulpenbollen en kaas
‘Met onderwijs zouden we ons kunnen richten op de vraag welke talen we kunnen benutten. Op de HU lopen misschien een paar honderd studenten rond die Koerdisch spreken. Daar doen we niets mee, terwijl Koerdistan een belangrijke rol speelt in de wereldvrede. Als we die taal zouden leren, of investeren in de mensen die het spreken, zouden we als Nederland een voorkeursbehandeling kunnen krijgen op het wereldtoneel.
We moeten inzetten op export om straks armoede te voorkomen. Niet alleen tulpenbollen en kaas, maar ook films en innovatieve ideeën die we kunnen verkopen. Neem een programma als The Voice, dat nu aan tientallen landen is verkocht. Dat is een prachtig programma dat een rol speelt in de emancipatie van vrouwen en kinderen.
Wat we vooral niet moeten doen: spullen importeren en naar het buitenland op vakantie. Komende tijd de broekriem aantrekken en ondertussen gestaag knutselen aan een gezonde economie. En ook: een boterham met tevredenheid eten.’
Leuk, maar als ieder land hetzelfde doet kunnen wij niet exporteren 🙂
Ik begrijp dat men een economische klap eventueel een positieve wending kan geven door te claimen dat het inefficiënte bedrijven filtert van efficiënte. Echter als men claimt dat 40% economische krimp misschien helemaal niet zo erg zou zijn, dan is men volledig losgekoppeld van de realiteit. Talloze mensen die hun banen verliezen, juist de mensen met een laag inkomen worden het hardst geraakt; de uitvoerenden.
U benoemt ook dat de economie is gebouwd rondom een soort hedonistische behoefte van wat mensen “leuk” vinden. Ja en dit is ons antwoord op de ontwikkelingen van de afgelopen 250 jaar; de industrialisatie, automatisering en het internet. Het heeft ons de ruimte gegeven om nieuwe beroepen te ontwikkelen en of u wilt of niet, uw baan maakt daar ook onderdeel van uit.
Ik ben het eens met uw claims over china, u heeft terechte vragen over waar die 80 miljard vandaan komen, ook uw vragen over het economische onderwijs zijn volledig terecht en zelfs uw protectionistische instelling over vakanties en Import/Export ondersteun ik volledig.
Uw verdere antwoorden zijn echter vrij kortzichtig, uiteraard ben ik voor het benutten van kansen, maar zal Koerdisch onderwijs daar nou écht bij helpen? Mogen we echt niet meer iets kopen puur omdat we het ‘leuk’ vinden? Moeten we echt een economie creëren die enkel producten produceert die u nuttig acht? Mijn antwoord is nee. En al helemaal als we daarvoor het offer moeten brengen van -40%.
Wat mij goed stemt over dit artikel is dat het een vrolijke droom is, en zoals wel vaker met dromen, liggen ze vrij ver buiten het rijk van de werkelijkheid.
Oh, en volgens mij leven wij in het fietsparadijs van de wereld.
@ Thomas, ik heb een veel te groot thema willen aankaarten in veel te weinig woorden. Ik heb mijn ideeën uitgewerkt in een boek dat net na de vorige crisis verscheen, toen iedereen dacht dat we ‘uit een dipje’ konden komen met economische impulsen en banenplannen. Maar ieder weldenkend mens wist dat we dansten op een vulkaan. Als we zeiden dat ‘het goed ging met de economie’ bedoelden we dat we heel veel arbeidsuren besteedden aan het rondschuiven van geld. Als 100.000 mannen en vrouwen een jaar werkten en daarna samen nog precies evenveel geld hadden als aan het begin van het jaar, dan zeiden we dat we het prima gedaan hadden. Maar ondertussen keken we weg voor twee problemen (die iedereen kende, maar verzweeg om het ‘consumentenvertrouwen’ niet te beschadigen).1. We wisten dat de consumptiestromen elk moment konden stoppen, want we kochten voornamelijk dingen die we al hadden. Als je thuis voor 10 cent koffie kan drinken, is het dan ‘normaal’ dat mensen er 3 euro voor betalen in een cafe, of is dat ‘normaal zolang als het duurt’. Serieuze wetenschappers konden zo vier of vijf reële bedreigingen van de consumptie-economie opsommen (waarbij virussen vaak genoemd zijn) maar toch bleven we onszelf wijsmaken dat er in een stad met vijfhonderd horecazaken nog best honderd bij konden. Terwijl iedereen wist dat het ineens over kon zijn. We dansten op een vulkaan, waar banken nog extra lava in pompten, want geld moet stromen en stilstand is achteruitgang.
2. Wat ik me pas sinds een paar jaar goed realiseer, is dat er opkomende wereldmacht is, die door heeft hoe je macht kunt opbouwen met de spilzucht van je concurrent. Wij denken dat het goed is voor de economie als veel mensen een cruise boeken (125 miljard omzet per jaar, wereldwijd), terwijl zij denken dat je er beter een haven of spoorlijn van kan kopen. Zij doen niet aan binnenlandse consumptie en aan ‘beleveniseconomie’, maar bouwen gestaag aan de infrastructuur waarmee ze monopolist worden in de postfossiele wereld.
Ik hoop dat politici en economen zich realiseren dat het ‘redden’ van de oude economie iets is dat we om de zes of zeven jaar opnieuw zullen moeten doen. En elke keer worden degenen die ons het geld lenen en de goederen verkopen daar rijker van, en wij armer. Consumptie en kredieten zijn goed voor de economie VAN EEN ANDER.
Met 40% krimp bedoel ik, dat we ‘saldo nul transacties’ (eerst heeft A het geld, daarna B, maar samen zijn ze niet rijker geworden) niet meer meetellen in de economische kengetallen. Het is als een auto op de rollerbank: op het dashboard lijkt het of je beweegt, maar als je uit het raam kijkt sta je stil. En ondertussen verbruik je wel brandstof en arbeid. Het wordt tijd dat we de echte kilometers gaan tellen, niet wat we op de wijzerplaat zien.
Als we nog maar de helft van onze tijd in betaalde banen zouden steken, maar dat zijn dan wel ‘saldo plus’ banen die economische versterking opleveren, dan kunnen we de volgende crisis – die zeker komt – veel beter aan en nemen we een toekomstige grootmacht de wind uit de zeilen.
“Reizen naar het buitenland, concerten, bier op het terras, coaches. Mensen die nu failliet gaan, verkochten blijkbaar dingen die we niet nodig hadden.’
Beste Klaas,
Bezoeken aan het theater, muziek, een maaltijd bij een klein restaurant op de hoek, een massage van een zere rug, een mooi boek. Mensen die nu failliet gaan hielpen waarschijnlijk ook jou om je blij en comfortabel te voelen. De stewardess, het grondpersoneel, de schoonmakers op de luchthaven, de vermalijde burnoutcoach, de student die dat bier rond bracht op het terras, de derde violist, de kostuumnaaister, de decorbouwer, de cellodocent … Ze betaalden ook gewoon mee aan de belasting die ons land op de been houdt. Beste Klaas, naast al je geweldige plannen zou een beetje vriendelijkheid en meegevoel voor deze mensen op zijn plaats zijn.