Studentenorganisaties vinden het ‘schokkend’ dat de ongelijkheid in het onderwijs toeneemt. Ook onderwijsminister Bussemaker noemt de conclusies van het Onderwijsverslag ‘zorgelijk’.
De ongelijkheid tussen leerlingen neemt toe, stelt de Onderwijsinspectie in het vandaag gepresenteerde jaarverslag. Kinderen van laagopgeleide ouders kunnen nog zo slim zijn, ze gaan minder vaak studeren dan kinderen met hoogopgeleide ouders. Het verschil ontstaat al op de basisschool en wordt in de jaren daarna steeds groter.
‘Ongewenst’, zeggen minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker in een eerste reactie. ‘Talent en motivatie moeten uitgangspunt zijn bij je schoolkeuze, niet het inkomen of opleidingsniveau van je ouders.’
Ze overwegen de eindtoets in het basisonderwijs weer naar voren te halen. Die werd in 2014 later in het schooljaar gepland om het advies van de basisschoolleraar meer gewicht te geven. Maar uit het onderwijsverslag blijkt dat leerkrachten aan leerlingen van laagopgeleide ouders vaker een lager schooladvies geven dan de eindtoets aangeeft. Het is dus maar de vraag of het verstandig was om dit advies belangrijker te maken dan de uitslag van de eindtoets.
Feller
Studentenorganisaties ISO en LSVb zijn feller in hun reactie. ‘Iedereen verdient gelijke kansen binnen het onderwijs en dit zijn alarmerende signalen dat het onderwijsstelsel hierin tekortschiet’, aldus ISO-voorzitter Linde de Nie. ‘Scholieren moeten beter begeleid worden in hun weg naar het hoger onderwijs.’ Volgens LSVb-voorzitter Stefan Wirken ‘moeten we als samenleving de verantwoordelijkheid nemen om het hoger onderwijs voor iedereen toegankelijk te houden.’
Beide voorzitters hekelen het afschaffen van de basisbeurs vorig jaar. ‘Door invoering van het leenstelsel en toenemende selectie lijkt onze grootste vrees werkelijkheid te worden: de meest kwetsbare groepen worden het hardst geraakt’, aldus De Nie. ‘Het onderzoek toont des te meer hoe gevaarlijk maatregelen als het leenstelsel en selectie zijn’, zegt Wirken.
Ook Kamerleden reageren geschrokken op het onderwijsverslag. Volgens D66’er Paul van Meenen ‘hangt het krijgen van een goede opleiding niet meer af van je talenten, maar van je afkomst.’ Jasper van Dijk van de SP schrijft op Twitter dat staatssecretaris Dekker ‘zich blind staart op selectie’ en dat ‘kinderen van laagopgeleide ouders het nakijken hebben’.
Segregatie in het onderwijs lijkt me niet wenselijk, maar wat doe je er aan? Moeten we het niveau van de achterblijvers opkrikken door extra lessen? Of moeten we het niveau van bevoorrechte studenten omlaag schroeven door daar verder geen aandacht aan te besteden. Voordat iedereen over zijn nek gaat over segregatie (die ook voorkomt tussen jongens en meisjes) is het goed dat we niet alleen kijken wat er aan de hand is, maar ook kijken hoe erg dat is. Hoe erg vinden de betrokkenen het dat hun niveau lager ligt dan dat van bevoorrechte studenten? Zijn ze bereid tijd te investeren in het volgen van extra lessen?
Ik ben oprecht van mening dat we vooral moeten investeren in talent en ambitie, ongeacht de achtergrond van de student. Talent is bepalend voor het niveau dat realiseerbaar is en ambities is vereist om dat niveau te realiseren. We moeten m.i. niet te veel investeren in achterblijvers, tenzij ze daar zelf om vragen en bereid zijn zich extra in te zetten. Iedereen opleiden tot dezelfde middelmaat is uit de tijd. Gedifferentieerd en gepersonaliseerd leren is m.i. een goede oplossing. Iedereen dezelfde kansen, maar niet iedereen hetzelfde resultaat.
Hoe kijken jullie daar tegenaan? Moeten we investeren in talent en ambitie of moet iedereen naar hetzelfde niveau getild worden?
Zoals een arts een eed heeft afgelegd waarbij hij of zij zich verplicht om zoveel en zo goed als mogelijk zieke mensen beter te maken, danwel het lijden te verlichten, zo zouden medewerkers in het onderwijs zich zo breed mogelijk moeten richten op het ontwikkelen van de mogelijkheden en talenten van jongeren en anderen die zich graag willen ontwikkelen.
Je kunt daarin alvast te bescheiden zijn, risicomijdend wijzen op de schijnbare onmogelijheden door een minder kansrijke sociaal economische achtergrond, of vanuit een “fixed mindset” starten en handelen, maar dat maakt je mijns inziens niet tot een goede docent of excellente onderwijsinstelling. Hoogstens tot een selecterend beoordelaar van louter kwalificerende aspecten. Ik heb ooit begrepen dat de HU graag beoordelen als toekomstig kernproces van haar onderwijs ziet. Het maakt onderwijsuitvoering inderdaad wel heel gemakzuchtig en goedkoop.
De verdieping en uitdaging zit toch echt in het menselijke rendement. Het financiële rendement stond al vast, maar onderwijs is een investering in diverse opzichten. Als we segregatie met al inze mogelijkheden proberen te overwinnen zijn we niet alleen goede professionals, maar weten we echt waarde toe te voegen ondanks dat we vanuit ons perspectief als hoogopgeleiden niets meer te wensen lijken te hebben.