Te weinig kandidaten, lage opkomst bij verkiezingen, beperkte invloed… De medezeggenschap aan universiteiten en hogescholen verkeert nog altijd in zwaar weer, blijkt uit een nieuwe peiling onder 1.450 leden van raden en commissies. Ook aan de HU blijft het trekken, weet HSR-voorzitter Rinne Post.
‘Medezeggenschapsraadverkiezingen, wat zijn dat?’ vraagt Ruben zich af. Nadat de student Integrale Veiligheidskunde is uitgelegd wat het inhoud besluit hij: ‘Aha, dan wil ik wel stemmen. Eerst die kandidaten bekijken dan.’
Ruth, student Leraar Geschiedenis, twijfelt nog. ‘Ik heb een mailtje gehad, maar ik studeer in deeltijd en weet niet goed wat er speelt. Als ik ga stemmen, wil ik me eerst verdiepen.’
Roos Waaldijk, medewerker Instituut People & Business, gaat zeker: ‘Omdat ik zo kan laten horen waar ze meer aandacht aan moeten besteden.’
Handan Sen, docent Bedrijfskunde, gaat sowieso niet stemmen. ‘Ik sta zelf op de lijst’, verklaart ze. ‘Ik mag wel, maar ik vind het ethisch niet juist. Ik heb me verkiesbaar gesteld omdat ik iets wil betekenen voor mijn collega’s.’
Een andere docent, die liever anoniem wil blijven, zou dat nooit doen. ‘Ik ben gedeeltelijk arbeidsongeschikt. Dan is zo’n functie net te veel prikkels en te veel werk.’
Ruben ziet zichzelf ook niet snel in de medezeggenschapsraad belanden. ‘Hoewel ik zo’n functie ambieer, moet ik nu te ver reizen voor de HU.’
Veel lege zetels
Landelijk zijn de vergoedingen voor studentleden van de medezeggenschap gestegen. Twee jaar geleden zijn daar afspraken over gemaakt tussen studentorganisaties en onderwijsinstellingen. Inmiddels is bijna driekwart van de studenten tevreden met de vergoeding. In 2024 was dit amper de helft.
Toch blijft de interesse voor de medezeggenschap laag en dat leidt tot lege zetels. Bij meer dan een derde van de decentrale raden lukt het niet om alle studentplekken te vullen, blijkt uit de nieuwe Medezeggenschapsmonitor. De monitor wordt elke twee jaar in opdracht van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) uitgevoerd door onderzoeksbureau Oberon.
Rinne Post, voorzitter van de Hogeschoolraad aan de HU is juist aangenaam verrast over het aantal studenten en medewerkers dat zich dit jaar kandidaat heeft gesteld. ‘Het is substantieel meer dan twee jaar geleden. De open deur is dat dat zou komen door de bezuinigingen, maar dan doe je de mensen tekort die er veel moeite in hebben gestoken.’
Meepraten over beleid
Voor de monitor vulden landelijk ruim 1.450 medewerkers en studenten uit opleidingscommissies, faculteitsraden en centrale medezeggenschapsraden een vragenlijst in. Studenten en medewerkers kunnen via de medezeggenschap meepraten over het beleid van hun hogeschool of universiteit, bijvoorbeeld over de verdeling van het geld, het bindend studieadvies of de kwaliteit van het onderwijs. Ook de bezuinigingen zijn aan bod gekomen.
Maar niet iedereen vindt dat de raad of opleidingscommissie genoeg invloed heeft. Twee jaar geleden was 29 procent van de medezeggenschappers in het wo tevreden, nu slechts 23 procent. In het hbo blijft dat 31 procent.
Rinne: ‘Die beperkte invloed vind ik aan de HU wel meevallen. Hij is trouwens ook wettelijk verankerd, in een reglement. Ik voel duidelijk dat we allemaal de organisatie willen verbeteren en ben zelf het meest tevreden over het instellingsplan. Daar staat in in welke richting we met dit enorme schip heen willen.’
Verkiezingen
Daarnaast blijft de opkomst bij verkiezingen laag. Bij ruim de helft van de opleidingscommissies zijn er niet eens verkiezingen. Als die er wel zijn, dan stemt een overgrote meerderheid van de studenten niet: gemiddeld brengt 28 procent van de wo-studenten een stem uit en 14 procent van de hbo-studenten. Onder het personeel gaat het om zo’n 45 procent.
In 2022 stemde aan de HU slechts krap 4 procent van de studenten en 34 procent van de medewerkers. De laatste verkiezingsronde, in 2024, was het niet veel beter.
Rinne: ‘De opkomst is laag. Onder medewerkers is het doorgaans hoger dan onder studenten. Die voelt zich gemiddeld meer betrokken bij de HU. Ik heb wel eens gehoord van een student: “Waarom zou ik stemmen, want ik ben hier toch binnenkort weg?”’
Ook in de politiek leven er zorgen over de lage opkomst bij verkiezingen. Zo stelde D66 drie jaar geleden voor om alle medezeggenschapsverkiezingen voortaan in één week te laten plaatsvinden, een soort landelijke verkiezingsweek. Toenmalig minister Dijkgraaf stond daar positief tegenover, net als de Landelijke Studentenvakbond. Maar de medezeggenschap zelf was sceptisch. Het plan is uiteindelijk niet doorgezet.
Rinne betreurt de desinteresse. ‘Je hebt de kans om te stemmen voor mensen die jouw problemen willen oplossen. Die hard voor je willen werken. Waarom zou je die kans niet pakken?’
Taalbarrières
Dit jaar is er ook onderzoek gedaan naar taalbarrières in de medezeggenschap. Met name in het hbo blijkt dit een probleem te zijn: slechts 31 procent van de commissies is toegankelijk voor niet-Nederlandstalige leden. In het wo is dit 66 procent. Doe je een stage tijdens je studie? Dan is dat vooral in het wo lastig te combineren met een functie in de medezeggenschap.
De medezeggenschap moet voor iedereen toegankelijk zijn, vindt het ISO, ongeacht hun portemonnee of nationaliteit. ‘De medezeggenschap is een cruciaal orgaan binnen onderwijsinstellingen om de stem van de student te vertegenwoordigen’, zegt ISO-bestuurder Sam de Jong. De resultaten van de Medezeggenschapsmonitor worden vandaag overhandigd aan onderwijsminister Rianne Letschert.
Verkiezingen weer begonnen
De verkiezingscijfers gaan overigens over de opkomst van vorig jaar. Inmiddels zijn bij verschillende universiteiten en hogescholen de verkiezingen weer begonnen. Ook aan Hogeschool Utrecht, voor raden, waaronder de Hogeschoolraad, dienstenraden en opleidingsraden. Voor acht raden waren er dit jaar te weinig kandidaten, waardoor daar geen verkiezingen plaatsvinden.
In de hoop meer studenten naar de stembus te lokken, heeft de Universitaire Studentenraad van de Radboud Universiteit Nijmegen een stemwijzer gelanceerd, meldt universiteitsblad VOX. Studenten kunnen aan de hand van stellingen zien welke partij het best bij hen past.
Bij de deelraden van de Hogeschool van Amsterdam waren er dit jaar zo weinig aanmeldingen dat sommige kandidaten automatisch zijn geplaatst, schrijft hogeschoolblad HvanA. Bij de vorige verkiezingen bracht slechts twee procent van de studenten een stem uit.
Bij de Universiteit Utrecht strijden er dit jaar zes partijen voor een plek in de Universiteitsraad, meldt universiteitsblad DUB, één meer dan vorig jaar. Dit komt door een afsplitsing binnen de Vrijmoedige Studentenpartij, nadat de oprichter in opspraak kwam door een student tegen de grond te slaan na een confrontatie over het zingen van een nazi-lied. Desondanks staat de VSP met vier kandidaten opnieuw op de lijst.
Campage aan de HU
Rinne: ‘Op het hbo is de medezeggenschapscultuur minder sterk dan aan universiteiten. Ik denk dat dat komt doordat medezeggenschap aan de universiteiten veel meer geschiedenis heeft. Het moet bij ons nog groeien. Aan de HU is dat al beter dan aan andere hogescholen. En ik waardeer het zeer dat het cvb daar ook haar best voor heeft gedaan, bijvoorbeeld Wilma met haar video. Dat gebeurt niet overal. De HU betaalt haar student-medezeggenschappers misschien wel het beste van heel Nederland.’
Rinne is trots op de HSR. ‘Wat wij voor elkaar hebben gekregen? We hebben sinds kort een mooie eigen ruimte, midden op de campus. We hebben een vriendelijkere studiekeuzecheck voor aanstaande studenten, een speciale ombudsfunctionaris voor studenten, duurzamer internationaal reizen voor medewerkers, zonder dat ze zich beperkt hoeven te voelen.We hebben het voortbestaan van de activiteiten van HUGS geregeld en we hebben veel invloed uitgeoefend op een document dat gaat over hoe we samenwerken met andere bedrijven.
Er zijn dit jaar meer kandidaten die zich verkiesbaar hebben gesteld dan twee jaar geleden. Rinne: ‘Dat zal waarschijnlijk leiden tot meer campagne en uiteindelijk tot meer stemmen. Althans, dat is mijn wens.’
De medezeggenschapsverkiezingen vinden plaats van maandag 1 juni 9.00 uur tot en met maandag 8 juni 17.00 uur. Hierover ontvang je op maandag 1 juni een e-mail. Meer informatie, waaronder de volledige kandidatenlijst, is te vinden via ÉÉN HU. Ook kun je daar updates en evenementen over medezeggenschap volgen.
