Puk (21), student Communicatie en Multimedia Design, loopt het liefst rond in dubbele lagen, felle printjes en make-up die niemand ontgaat. Laatst liep ze als clown over straat, een andere keer met een blauw geschminkt gezicht. Wie haar ziet, denkt aan iemand die graag opvalt. Maar achter al dat kleurrijks zit een verlegen meisje dat al jong leerde zich te beschermen.
Hoe omschrijf je jezelf?
‘Excentriek, koppig, creatief en raar. Raar in de zin van: dingen doen die niet iedereen doet. Laatst droeg ik een volledig oranje outfit – het was geen Koningsdag – toen twee jongens riepen: ‘Mevrouw, kent u het Jachtseizoen?’ Ik riep terug dat ik elke dag op de vlucht ben voor mijn eigen leven.’
Waar komt die stijl vandaan?
‘In groep zes droeg ik een legging met aan het ene been groene en blauwe strepen en aan het andere gezichten, een wit topje met een gigantische 3D-bloem en een panterprint vestje met bijpassende schoenen. Chaos dus.’
‘Wij staan bekend als de gekkies van de buurt. Mijn vader is fotograaf en loopt zelf als cowboy of maffiabaas rond. Hij kleedde me als baby al anders dan andere baby’s. Hij zegt nooit dat ik normaal moet doen, eerder: ‘Doe eens wat bijzonders.’ Mijn moeder is voorzichtiger. Toen ik mijn gezicht volledig blauw had geschminkt, zei ze: “Ik zou dat niet durven, maar good for you.”’
Je zegt dat je verlegen bent. Dat past niet bij wat je draagt.
‘Het is diep van binnen een afweermechanisme. Ik verschuil me achter een luide uitstraling, omdat ik zelf niet luid ben. Hoe extremer ik me kleed, hoe comfortabeler ik me voel, want dan blijven mensen op afstand. Ik bepaal liever zelf wat mensen van mij zien. De bange, onzekere Puk als ik niemand ken, daar krijgen alleen mijn ouders iets van mee.’
Ik verschuil me achter een luide uitstraling, omdat ik zelf niet luid ben.
Wanneer begon dat pantser?
‘Op de basisschool had ik één vriendin, maar eigenlijk was zij de vriendin van een ander. Wie het eerst op school was, mocht met haar zijn. Kwam ik later, dan was ik alleen. Toen ik groep 5 mocht overslaan, raakte ik haar kwijt en zat ik tussen oudere kinderen die al in groepjes zaten. Toen dacht ik: als ik dan toch alleen ben, dan ga ik me raar kleden. Ik durfde dat nooit uit angst voor wat anderen zouden vinden. Maar wat had ik te verliezen? Even later kreeg ik een vriendin die mijn hele schooltijd mijn beste vriendin bleef.’
Hoe vind je mensen als je er zo uitziet?
‘Ik zoek altijd de mensen die alleen zitten of verlegen lijken, omdat ik mezelf daarin herken. Dan maakt het niet meer uit hoe je eruitziet. Op de middelbare school ging ik op de eerste dag naast iemand zitten die alleen zat. Op de HU had ik oranje lippenstift op en de enige andere in het hele cluster had rode. Ik dacht: ah, I like her. Haar moet ik hebben.’
Hoe ga je om met blikken en opmerkingen?
‘Kijken vind ik niet erg. Op straat wordt er soms iets geroepen. Dan loop ik gewoon door, head held high. Wat random mensen zeggen, boeit me niet. Maar als iemand die ik waardeer iets zegt, blijft het hangen. Een collega bij de Jumbo zei dat mijn zware eyeliner mijn gezicht niet ten goede deed. Ik draag het nog steeds, maar het deed wel iets: mensen die mij mogen, vinden het niks.’
Je hebt ook een heel donkere periode gehad.
‘Ja. In de derde klas van de middelbare school belandde ik in een depressie. Mijn zus en ik waren beste vriendinnen, maar het ging niet goed met haar. Ze was steeds vaker dagen weg van huis en op een gegeven moment brak ze het contact af. Ik stond als zus tussen haar en mijn ouders in.’
‘Ze smeekte me niets tegen mijn ouders te zeggen. Ik wilde haar niet verraden, maar ook niet liegen. Mijn vader was er kapot van en ik voelde me verantwoordelijk om het leuke kind te zijn. Dat had ik niet in me. Ik kon niet meer lachen.’
Wat gebeurde er met je kleding in die tijd?
‘Aankleden kostte me enorm veel energie. Toch hield ik de excentrieke outfits lang vol, want in hoodie en jeans zouden mensen meteen zien dat er iets aan de hand was. Het was mijn masker.’
‘Op een gegeven moment dacht ik: I don’t care. Ik trok de hoodies aan en iedereen zag het direct. Mijn vrienden zeiden dat er iets niet goed zat. Ik deed aan zelfbeschadiging en ging door tot ook anderen het zagen. Toen werden mijn mentor en ouders ingeschakeld en kreeg ik ruim twee jaar hulp van een psycholoog.’
Wat heeft je eruit gehaald?
‘De psycholoog, honderd procent. Elke week hoorde ik: het is niet jouw schuld, haar keuzes zijn haar keuzes, jij staat hier buiten. Het duurde heel lang voordat ik dat geloofde. Soms, om twee uur ’s nachts, twijfel ik nog. Maar ik kan er nu normaal over praten.’
Daarna zat je drie jaar thuis. Hoe was dat?
‘Ik wist niet wat ik wilde studeren. Ik werkte vijf dagen per week bij de Jumbo en even in de thuiszorg, terwijl mijn vriendinnen gingen studeren en nieuwe vrienden maakten. Ik had het gevoel dat ik stilstond en zij verder gingen. Ik deed een jaar fashion business, maar de modewereld bleek hard. Achteraf had ik daarna meteen moeten doorstuderen, dan had ik sneller een doel gehad. Thuis en op mijn werk droeg ik alleen werkkleding. Pas als ik naar school ga, kleed ik me zoals ik wil en voel ik me op mijn best.’
Je werkt ook als vrijwilliger bij Dress for Success. Wat is dat?
‘Een winkel waar mensen op afspraak komen die weinig geld hebben of lang niet hebben gewerkt, zoals ex-gedetineerden of nieuwkomers. Wij stylen ze voor een sollicitatiegesprek of eerste werkdag. Ik hielp een hoogopgeleide vrouw uit Syrië die door de taal amper kansen kreeg. Ze kreeg van ons een pak met lila blouse en donkerblauwe parels. Een week later kwam ze terug met een zelfgebakken taart, ze was zo blij.’
Waar ben je het meest trots op?
‘Ik maak mijn eigen kleding. Mijn moeder hielp me vanaf de tweede klas achter de naaimachine, tot ze zei: ga het zelf leren. Het meest trots ben ik op een tailcoat, een smoking met een staart, die ik zelf maakte. En het leukste item dat ik bezit? Een jurk met de Nachtwacht erop, gescoord bij Dress for Success.’
Wat zou je andere jongeren meegeven die dit ook willen, maar het niet durven?
“Je hoeft niet in één keer als een roze pinguïn naar buiten. Doe een keertje dat ene wat je aan wilt en kijk wat er gebeurt. Ik ben er stapje voor stapje in gegroeid: er gebeurde niks, dus ik ging een stapje verder. Meer dan blikken en opmerkingen kan er eigenlijk niet gebeuren. Trek je het je te veel aan? Zet dan een stapje terug.”
