Ineens staat het bindend studieadvies weer in de volle aandacht. Belangrijkste aanleiding: uit het grootste onderzoek ooit naar het bsa blijkt het meer nadelen dan voordelen te hebben.
Ooit leek het zo ideaal: met een bindend studieadvies konden hogescholen en universiteiten hun eerstejaars wegsturen als ze niet genoeg studiepunten haalden. Efficiënter voor de instelling maar ook goed voor de student, die op tijd zou ontdekken dat hij beter een andere studie kon gaan doen. In 1998 begon de Universiteit Leiden ermee, volgde de hbo-instellingen vrij snel en had in 2008 zo’n 98 procent van de hogescholen een bindend studieadvies.
In 2018 zag het RIVM al: dit gaat niet goed. Het studentenwelzijn neemt af, door het leenstelsel én door het bindend studieadvies. Sindsdien proberen ministers het af te schaffen. Maar een meerderheid is er niet altijd te vinden. Inmiddels zijn veel hogescholen wel weggegaan van het bindende advies, omwille van minder gestresste studenten en soms ook omdat je geen studenten wil laten struikelen die hard nodig zijn als leraar, verpleger of ingenieur. Tegenwoordig zijn het de universiteiten die vasthouden aan het bsa, nog altijd met als argument dat het de juiste student op de juiste plaats brengt en dus voor meer studiesucces zorgt.
Groter studiesucces
Nu kan het debat een nieuwe wending krijgen, met het grootste onderzoek ooit naar het bsa. Promovendus en econoom Sander de Vries van de Vrije Universiteit raadpleegde de CBS-gegevens van 700 duizend universitaire bachelorstudenten in 351 opleidingen. Zo kon hij opleidingen met een bsa vergelijken met die zonder. Wat bleek: voor zowel studenten als voor de onderwijsinstellingen heeft het bsa weinig voordelen en ‘aanzienlijke nadelen’.
Zo studeren er minder mensen af, door het bsa. Er is daarmee geen sprake van een groter studiesucces, integendeel. Het bsa voorkomt al evenmin het langstuderen. En door het bsa vallen er meer eerstejaars uit, maar dat zijn ‘niet noodzakelijkerwijs zwakke studenten’, schrijft de onderzoeker. Meer studenten op de juiste plek? ‘Het is niet duidelijk dat de bsa-uitvallers beter presteren in een ander programma’, staat er.
En dus lijkt de enige conclusie die over blijft: afschaffen, dat bindend studieadvies. De Landelijke Studentenvakbond ziet in het onderzoek een bevestiging van het eigen gelijk: het bsa zorgt vooral voor stress, terwijl het verder weinig oplevert. ‘Niks staat de politiek in de weg om het bsa gewoon af te schaffen’, zegt LSVb-voorzitter Maaike Krom.
De HU was koploper
Het landelijke debat over het bsa speelt zich op micro-niveau af binnen Hogeschool Utrecht. Waar op veel universiteiten het bsa bij elke opleiding verplicht is, hoort de HU bij de groep hogescholen waar elke opleiding kan kiezen tussen een Bindend Studieadvies en een Dringend Studieadvies. Bij de HU is die mogelijkheid er al sinds 2018 en daarmee was de hogeschool koploper.
Vorig jaar onderzochten we dit DSA binnen de HU en de conclusie was: ongeveer de helft van de opleidingen kiest voor een DSA. Daar zijn afgelopen jaar nog een aantal voltijdsopleidingen bijgekomen: HBO-Recht, Finance & Control en Finance, Tax and Advice. Bij Accountancy gaat het ook om de duale variant. Het laat zien dat de bsa aan de HU steeds verder achteruit lijkt te kachelen.
In het nieuwe concept-instellingsplan van de HU laat de hogeschool het schip in het midden, wat deze kwestie betreft. Het woord studieadvies komt er niet in voor, wel gaat het over het belang van het eerste jaar. ‘In de eerste studiefase werken we eraan dat de student zich gezien en gehoord voelen, en maken we helder wat er van de studenten wordt verwacht.’
Ofwel: we geven ze de ruimte maar we hebben ook verwachtingen. Daar kan nog een bsa bij, maar het zou een andere richting zijn dan die van de afgelopen acht jaar.
De minister: regeerakkoord
Landelijk houdt de minister voorlopig haar kaarten voor de borst, werd duidelijk in een interview van het HOP met haar: het bsa afschaffen staat niet in regeerakkoord, merkte ze op. En het is vooral aan de instellingen zelf om wat te doen met het onderzoek. ‘Is het bsa de juiste manier om studenten te adviseren en tot ontplooiing te brengen? Die verantwoordelijkheid ligt daar. Het is niet alleen maar aan de politiek.’
En ook al lijkt het met zo’n omvangrijk en overtuigend onderzoek overduidelijk dat het bsa kan worden afgebouwd of omgeturnd, het balletje kan alsnog zomaar weer een andere kant op rollen. De mee-regerende VVD zit traditioneel in het kamp van de pro-bsa’ers, net als de Vereniging van Universiteiten van Nederland. En het voorstel om het bsa af te schaffen kwam van D66-onderwijsminister Dijkgraaf. Het daaropvolgende kabinet-Schoof sprak af om de bsa-regels niet te versoepelen.
De studenten: dit vinden zij ervan
Belangrijke vraag na alle onderzoeken en inzichten: wat vinden studenten ervan? Helpt het bsa bij het maken van de juiste studiekeuze? Krijgen ze er stress van? Of vinden ze het een fijne stok achter de deur? We vroegen het een aantal HU-studenten:
‘Ik ben wel een voorstander van het bindend studieadvies,’ vertelt Fleur, student Life Sciences. ‘Zo’n bsa filtert de ongemotiveerde mensen op de studie. En je stimuleert tegelijkertijd ook studenten om beter hun best te doen.’ Haar opleiding hanteert wel een bsa en dat merkt Fleur. ‘Ik heb gehoord dat er nogal veel studenten zijn uitgevallen bij ons.’
‘Nee ik vindt het onzin, zo’n bsa,’ vertelt Soukina, student hbo-rechten. ‘Ik begon in coronatijd met studeren, en ik was best ongemotiveerd destijds. En daar kwam ook bij dat mijn moeder ziek werd en ik voor haar ging zorgen.’ Als er toen een bsa was geweest had dat alleen stress en onzekerheid opgeleverd zegt ze. ‘Als je diep van binnen weet dat je iets kunt, moet je niet het advies krijgen om weg te gaan.’
Niet bepaald godsonmogelijk
Daar is Aimée, ook student hbo-rechten, het mee eens. ‘Sinds dit jaar hebben we geen bsa meer. En dat is maar goed. Soms moet je gewoon even wennen en inkomen in het eerste jaar. Dat betekent niet dat je jaar twee niet zult opbloeien,’ vertelt ze. Wel is Aimée ervan overtuigd dat een advies na jaar één geen kwaad kan. ‘Een advies is prima, maar het moet niet bindend zijn.’
Ict-student Siem heeft nog nooit van een bsa gehoord. ‘We hebben het niet, vermoed ik.’ Het idee van een bsa lijkt hem nogal oneerlijk. ‘Er kan van alles aan de hand zijn waardoor je die dertig punten niet haalt. Dan kun je alsnog heel geschikt zijn.’
‘Dertig punten halen is niet bepaald godsonmogelijk,’ vertelt Julian, eveneens student hbo-rechten. En daarom is hij ook wel voorstander van het bsa. ‘De dreiging dat je kunt worden weggestuurd, werkt wel motiverend. Je mag niet op je lauweren blijven rusten,’ zegt hij.
