De kern van het werkdrukprobleem

We werken structureel meer dan we betaald krijgen. Maar soms loop ik om drie uur 's middags fluitend het pand uit. Plop!

Ernst-Jan Hamel

Onze columnist Ernst-Jan Hamel is docent Journalistiek en beschrijft wat hem opvalt in zijn werk met studenten. Vandaag: waar komt die werkdruk bij docenten vandaan?

Vrienden kijken me altijd raar aan als ik vertel dat ik de hele zondag heb nagekeken. Of als ik last-minute een concertkaartje op Ticketswap zet omdat ik ‘s avonds nog een Powerpoint in elkaar moet flansen.

‘Waarom doe je dat werk niet onder werktijd? Jij hebt toch maar een baan voor 3,5 dag per week bij de HU?’, zeggen ze dan.

Die vraag stel ik mezelf ook vaak. Steek ik te veel werk in lessen voorbereiden? Moet ik minder perfectionistisch worden? Kan ik niet sneller nakijken en mijn feedback aan studenten beperken tot één standaardzinnetje? Of krijg ik gewoonweg te weinig tijd om mijn werk te doen?

Tegenover vrienden schiet ik altijd snel in de verdediging. Dat ik regelmatig moet werken op zondag is logisch vanwege piekmomenten in het onderwijs. En verder is ook het mijn eigen schuld: had ik de wekker doordeweeks maar eerder moeten zetten.

Maar om eerlijk te zijn: het probleem ligt grotendeels elders. Als ik in planningssysteem Xedule kijk, dan blijkt dat ik voor veel vakken maar bedroevend weinig voorbereidings- en nakijkuren krijg. Voor tussentijds feedback geven, om maar een voorbeeld te noemen, krijg je nauwelijks tijd. Terwijl in alle boeken over didactiek juist staat dat die formatieve feedback zo belangrijk is.

Daar zit volgens mij de kern van het werkdrukprobleem. Strikt gezien kun je als docent je werk doen in de daarvoor gereserveerde tijd. Maar een docent die echt kwaliteit wil leveren, gaat extra dingen doen, in zijn vrije tijd. Ik ben ook zo’n stumper.

Volgende week organiseren onderwijsvakbonden een landelijke actieweek voor meer investeringen in het onderwijs. Op vrijdag wordt er gestaakt. Een van de gesignaleerde problemen is de hoge werkdruk voor docenten.

Mijn steun hebben de actievoerders. Voor kwalitatief hoogstaand onderwijs hebben docenten meer tijd (= meer geld) nodig.

Begrijp me niet verkeerd: wij docenten hebben een prachtig beroep. En er komen arbeidsvoorwaarden bij waar mijn vrienden van dromen. In minder drukke weken loop ik soms om drie uur ‘s middags fluitend het pand uit om thuis lekker op de bank de finish van een of andere Belgische wielerklassieker te kijken. Plop!

En verder: tien vakantieweken per jaar. Tien! Als ik dat noem, slaat de sfeer in mijn vriendengroep compleet om. ‘Geef mij die baan!’

The perks of being a hogeschooldocent: structureel meer werken dan je betaald krijgt, maar wel de vrijheid om je eigen uren in te delen en lekker lang met vakantie.

Deel via...

Geef een reactie Let bij het reageren op onze spelregels.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

7 reacties

  1. Ernst Jan Hamel stelt zichzelf in deze column een heleboel vragen maar wat ik mij nou afvraag is het volgende: waarom probeert een docent met bijvoorbeeld een aanstelling van 0.6 fte nou eens niet gewoon zijn werk in die drie werkdagen te doen en dan bij voorkeur tussen 9 en 1730 uur.
    Al dat versnipperd stukjes werk doen, het zogenoemde ‘ nieuwe werken’ kan toch niet goed zijn voor de productiviteit en concentratie. Maar ondertussen hebben we wel het idee allemaal ongelooflijk druk te zijn. Het is vooral een kwestie van je tijd efficient en optimaal benutten.

    Een veel gehoorde kreet is geen tijd voor onderwijsontwikkeling. Ik hoor dit iets te vaak. Iedere zichzelf respecterende opleiding heeft een aantal senior docenten of ontwikkelaars rondlopen. Het kan toch niet zo zijn dat alle docenten aan het onderwijsontwikkelen moeten slaan. Dan lijkt er me met o.a. de communicatie binnen zo’n opleiding of docententeam iets goed mis.

    Maar goed, succes met staken maar weer. Ik vind trouwens dat matig betaalde vmbo docenten meer recht van staken dan 1e graads bevoegde vo docenten of ho docenten. Werkdruk in vo en dan met name vmbo scholen is en veel hoger en de salarissen veel lager.

  2. Werkdruk in vo/vmbo lijkt me inderdaad ook veel hoger. En in de zorg. En bij de politie. Etc.
    Toch werken hu docenten structureel en veel in hun vrije tijd (wat vaak ook kan omdat velen parttime werken) om de kwaliteit te kunnen borgen. Dan wordt vaak gezegd, docenten gaan altijd voor de 10, willen steeds maar meer kwaliteit leveren (en in het HBO kun je daar nu eenmaal eindeloos mee doorgaan), ze zijn zo dienstverlenend ingesteld, ze zeggen nooit nee, zijn zo collegiaal en student gericht etc. Ik denk echter dat veel te maken heeft met didactisch leiderschap van management, dus zorgen dat binnen opleidingen keuzes worden gemaakt (niet iedere cursus kan duur onderwijs zijn met veel feedback en feed forward). En kaders stellen zoals onderwijs- en toetsbeleid, visie op leerteamleren, maximale kosten per cursus, vereiste competenties van docenten (maar daar wordt inmiddels aan gewerkt lees ik elders) voordat we meer dan 90% van de opleidingen gaan innoveren. En niet zo’n beetje werkende weg wat ik nu vaak zie gebeuren waardoor zoveel energie weglekt. En docenten en teams zouden daar wellicht ook wat zakelijker afspraken met hun leidinggevenden over kunnen maken.
    En vergis je ook niet in de rol die de faculteitsdirecteuren hierin voorheen hadden en die veel dichter op de opleidingen stonden dan de CvB leden nu. Of de effecten van de huidige lessen om half 9 aan lege klassen op studierendement en dus werkdruk. En de flexwerkplekken. En alweer een nieuwe onderwijsomgeving in canvas.
    De HU is ontegenzeggelijk in beweging gekomen, het CvB kan inmiddels veel directer sturen op nieuw (onderwijs) beleid en er ontstaat ook prachtig nieuw onderwijs. Het heeft wel zo zijn effecten op de werkdruk denk ik.

    1. Ik vind dat de kern van het werkdrukprobleem ook voor een gedeelte in ons zelf zit:

      Geen docent wordt verplicht om op vrije dagen zijn of haar werk af te maken, daar heb je immers je werkdagen voor. En de ervaring leert dat er op die dagen nogal wat tijd wordt teniet gedaan met geklets over het weekend, gemopper over managers en onderwijs etc, maar er grosso modo toch ook om 15 uur weer huiswaarts moet worden gekeerd. Dit laatste is vooral in het vo een dingetje: 1e uren vrij ivm de kinderen naar school brengen, vroeg weer naar huis en ergens halverwege de werkdag ook nog een vrij moment om de hond uit te laten. En ondertussen maar mopperen over te weinig geld en teveel regelgeving. Een beetje docent verdient in het vo rond de 4400 bruto obv full time aanstelling, een ho docent zal in schaal 11 of 12 zitten. Omgerekend naar modale inkomens is dit riant meer. De discussie over meer geld erbij lijkt me behalve in het vmbo dus geen legitiem argument.

      Beginnen bij jezelf en kijken waar je zelf verbetering en efficiency kan bereiken lijkt me een veel betere 1e stap dan altijd maar mopperen en klagen over werkdruk etc.

  3. @Lukas, ik denk ook dat het gedeeltelijk in docenten zelf zit, dat we een mooi salaris verdienen, dat we prachtig werk hebben (en aandrang om te gaan staken voel ik dan ook niet – of het moet zijn uit solidariteit met wo en basisonderwijs – al helemaal niet vanwege het vele extra geld dat we i.v.m. het leenstelsel ontvangen). Maar dat doet niet af aan de werkdruk die ook in mijn ervaring de afgelopen jaren flink gestegen is. Het zal wellicht per opleiding verschillen, maar het vermorsen van tijd, mopperen over managers, inefficiënt werken etc. herken ik dan weer niet.
    Ik denk dat werkdruk voor een groot deel wordt veroorzaakt door de gevolgen van de grote systeemveranderingen binnen de HU van de afgelopen jaren (ook herkenbaar in de zorg etc.). Waar we dus zelf voor gekozen hebben maar waar we met z’n allen nog geen goed antwoord op hebben. En ook onderwijsinnovatie vraagt een andere vorm van (didactisch) leiderschap. En andere competenties van docenten in de klas maar ook in de relatie tot management. Managers en docenten mogen wat mij betreft op een zakelijker manier met elkaar in gesprek dan nu gebeurt (als cursus X een bepaald bedrag kost om te ontwikkelen en uit te voeren, moet de docent dat ook krijgen of een goedkopere cursus ontwikkelen). En docenten mogen zich wat mij betreft ook conformeren aan afspraken binnen de opleiding en elkaar daar op aanspreken (kiezen voor 1 indeling van Hubl en niet allemaal een eigen vorm kiezen, scheelt ook veel werkdruk en terechte irritatie bij studenten). En er mag ook planmatiger worden gewerkt, rekening houdend met ontwikkelingen die zijn te voorzien (niet alleen aan het einde van een studiejaar uren op je TP om cursussen over te zetten in Canvas, maar ook daadwerkelijk tijd daarvoor hebben en in kunnen plannen op het moment dat dit moet gebeuren). Dat zou allemaal veel professioneler en efficiënter kunnen gebeuren en daar hebben management en docenten nog wel wat op te lossen.

  4. Het is allemaal makkelijk gezegd zo.
    Ik ben een partner van een docent en met mijn MBO-4 functie zit ik op een gelijk salaris als mijn partner met een universitaire master. als dat niet scheef is…….

    De werkdruk gaat in NL überhaupt omhoog, dit is landelijk en een slechte ontwikkeling. steeds meer werknemers met een burn-out of overwerk verschijnselen. nu is de vakantietijd inderdaad iets waar ik jaloers op ben, maar die pieken weer iets minder. Het is een keuze wat voor beroep je kiest met hoe je je werktijden kan/dient in te delen, en dit moet eerlijk bekeken worden. Te weinig tijd is te weinig tijd, maar wel met concrete bewijzen argumenten.

    Overigens wordt de werkdruk in het beroepsleven veroorzaakt door het idee dat alles maar efficiënter moet en sneller moet en meer moet. ergens zit er een maximum aan de continue druk die een werknemer/mens aan kan “de boog kan niet altijd maar gespannen staan”.

    Maar als de klant kwaliteit wil zal de klant daarvoor moeten betalen. Zo heb ik zelf nog niet zo lang geleden geleerd: als een zes wordt gevraagd, ga dan geen acht afleveren. Voor een perfectionist of iemand die liever kwaliteit levert als kwantiteit is dat alleen wel een hele opgave. Met andere woorden: vindt de juiste plek voor jezelf!

    1. Dag Anoniem,

      Ik vind het lastig inschatten of jij en jouw partner al enige tijd werkzaam zijn in VO of HO, wat ik wel weet is dat een VO docent die aan het einde van zijn schaal zit (LB, LC of LD afhankelijk van 2e of 1e graads bevoegdheid en taken naast het lesgeven) tussen de 56000 en 64000 euro bruto salaris uitkomt. Dat is een salaris wat normaal gesproken binnen een jaar of 10 a 12 gerealiseerd zou moeten kunnen zijn. Voor HO liggen deze tarieven nog ietsje hoger, uitgaande van salariëring in 10, 11 of 12. Laten we zeggen maximaal zo’n 2000 euro bruto per schaal op jaarbasis. Daarnaast zijn er dan zo’n 11 verlofweken. Ik vind het nogal een vorstelijke beloning.

      1 van de problemen inzake het argument van meer geld, is dat er steeds meer parttimers werkzaam zijn in VO en PO, ja en dan hou je natuurlijk een stuk minder over. Maar waarom dit dan gecompenseerd zou moeten worden met meer salaris is mij een raadsel. Parttime werken is vaak ook een eigen keuze (kinderen, dat soort argumenten).
      Ook de discussie over meer geld erbij voor ontwikkeling en dat soort zaken betekent feitelijk dat er met deze extra zak geld bestaande taken bij mensen worden weggehaald, waardoor je minder taken over houdt en dus met meer tijd wellicht minder taken hebt. En ik zie dat helaas ook als meer salaris.

      Over argumenten inzake werkdruk kan ik weinig zinnigs melden; ik werk nu zo’n 25 jaar in diverse functies in VO en HO en ik heb vooral geleerd dat als Mozes niet naar de berg komt, de berg maar naar Mozes komt. Hier bedoel ik mee dat ik ondertussen wel gewend ben om bij dreigende werkdruk dit aan te kaarten bij leidinggevenden, dit tot vervelens aan toe. Want werken in eigen tijd mag dan heel modieus en kek zijn maar is bij structurele aard natuurlijk volslagen kul. De boodschap is dan ‘ zorg maar voor een oplossing’.

      Tot die tijd zou ik zeggen Moedig voorwaarts.

  5. Over werkdruk, geld en management laatst in AOb-blad een interessant stuk gelezen: op veel scholen wordt wel heel erg strak gepland met docenten en FTE.

    M.a.w.: er is voor docenten nauwelijks tijd ingeruimd voor nakijken, voorbereiden van lessen etc. De tijd die er is, is eigenlijk voor lesgeven en vergaderen (en een beetje lessen voorbereiden). Management (of welke afdeling hier ook verantwoordelijk voor is) zouden veel te veel geld besteden aan overhead en andere zaken (o.a. eigen salarissen, bonussen, reizen, clubjes, extra’s, tekorten uit andere projecten wegwerken, ontslagpremies voor lastige managers die weg moeten etc etc etc). Maar omdat vrijwel niemand hier verstand van heeft of inzicht in dit proces heeft, is dit allemaal vrijwel onzichtbaar. Terwijl dit natuurlijk belastinggeld is, geld dat gegeven is (aan de schoolbesturen!) voor onderwijs. Maar zij verstaan daar vaak hele andere zaken onder. Ze zouden dus veel meer docenten moeten inhuren voor dezelfde werkeenheid, zodat er gemiddeld veel meer tijd aan onderwijs besteed kan worden, inclusief nakijken, voorbereiden, vergaderen, etc. Laat staan aan de eigen ontwikkeling van docenten zelf, nu een onderschoven kind vaak.

    De AOb pleit er daarom voor dat de geldstroom (lumpsum) VAN de overheid NAAR schoolbesturen openbaar en inzichtelijk wordt (dit is het nu NIET). Hopelijk is dan meer traceerbaar hoeveel de school krijgt, waarvoor en hoe dit besteed gaat worden – en dit in de gaten blijven houden. Let wel: dit geld is van ons allemaal, niet van de overheid of schooldirecties!

    Een andere werkdruk bestaat uit het feit dat je als docent veel partijen moet dienen en tevreden houden: studenten, collega’s, managers. Dat vraagt nogal wat van een individu.

    Veel vrije tijd is leuk, maar als je in het bedrijfsleven zou zitten zou je deze arbeidsvoorwaarde ook kunnen uit onderhandelen. Onderwijs is bovendien niet enige sector met ‘zoveel’ vrije dagen. Denk bijv. aan de bankensector.
    Bovendien verdien je gemiddeld veel meer in het bedrijfsleven, terwijl het hbo (bijv.) wel docenten wil met up-to-date praktijkervaring. Deze docenten zouden dus eigenlijk meer kunnen verdienen in het bedrijfsleven.

    En nogmaals over die ‘vele’ vrije dagen: in andere (ook EU!) landen gaan werknemers veel vaker op jongere leeftijd met pensioen (soms al vanaf 50 jaar!), denk Griekenland, Frankrijk. Veel meer vrije nationale vrije dagen ook. Vanaf die leeftijd hebben de mensen dus ook ‘veel vrij’, terwijl wij als NL die pensioenen meebetalen.