Zaterdag 21 maart is de herdenking van 75 jaar Molukkers in Nederland. HU-alumna Eva, zelf half Moluks, schreef een boek over hoe zijzelf en haar generatie omgaan met de pijn van hun ouders.
Hoe werkt de pijn van jouw voorouders door in jou? Daarover schreef Eva Metselaar (23) een boek. Vorig jaar studeerde ze af bij Journalistiek. Voor haar boek sprak ze met tien rolmodellen uit de Molukse gemeenschap, waaronder acteur Joenoes Polnaija, profvoetballer Rocky Hehakaija en schrijver Djé-Rimo Holle. Om het fenomeen ‘generationeel trauma’ uit te leggen sprak ze ook met een deskundige.
Eva maakte als afstudeerproject een concept voor dit boek. ‘Na mijn diploma wilde ik het graag verwezenlijken. Als ik wist hoe zwaar het zou worden, had ik het niet gedaan, hoewel ik er nu heel blij mee ben.’
Je boek leest als een groot pleidooi voor zelfonderzoek. Klopt dat?
‘Dat is misschien onbewust mijn boodschap geworden. Toen ik aan de HU kwam studeren worstelde ik met enorme schaamte over van alles. Veel van mijn klasgenoten wilden op camera en ik wilde dat zelf ook proberen. Maar elke keer voelde ik: hier hoor ik niet. Ik worstelde met mijn identiteit: was ik wel Nederlands genoeg? Was ik Moluks genoeg?’
Je ging in therapie.
‘Die schaamte kwam voort uit de vrees dat mensen iets van me konden vinden. Dat voelde immens onveilig voor me. Het ging niet zozeer over mijn uiterlijk, maar over iets diepers. Wat bleek? Mijn oma had zichzelf ook nooit laten zien, want dan bracht ze zichzelf letterlijk in onveiligheid. Voor mijn voorouders gold iets soortgelijks, tijdens 350 jaar kolonialisme. Blijkbaar had ik haar gevoel geïnternaliseerd. Ik besefte dat ik daar iets cruciaals beet had, doordat ik enorm begon te huilen en tegelijkertijd opluchting voelde.’
Nederland had zo’n 350 jaar invloed op Indonesië. Na de onafhankelijkheidsoorlog kwam het land in 1949 los. De 12,5 duizend Molukse militairen die voor Nederland hadden gevochten werden toen met hun gezinnen naar Nederland gehaald, zogenaamd tijdelijk, totdat het weer veilig was om terug te keren naar hun eigen land. Hier belandden ze in oude concentratiekampen en velen van hen zagen hun familie op de Molukken nooit meer terug. Eva’s moeder kwam terecht in kamp Teuge.
Wat volgde je voor therapie?
‘Systeemtherapie. “Stel je voor dat je je moeder bent en je zit in het kamp Teuge waar ze geboren is”, zei mijn therapeut. Dat deed weinig met me, want ik wist weinig over mijn moeder. We probeerden mijn oma. Zij was vijftien toen ze aankwam met de boot. Ik was zes toen ze overleed, en ik hoorde altijd dat ze een sterke, strenge, vrouw was geweest die niets over vroeger losliet.’
Veel Molukkers hadden het gevoel dat Nederland hen eerst nodig had gehad, en daarna in de steek had gelaten. Daar wilden ze erkenning voor. In de jaren zeventig leidde dit zelfs tot gewelddadige acties zoals de treinkaping. Daardoor kregen ze ook nog een slechte reputatie bij veel Nederlanders.
Eva: ‘Tijdens mijn boek en mijn therapie kwam ik erachter dat ik het verantwoordelijkheidsgevoel van mijn oma bij me droeg. Daar hebben velen van mijn generatie last van. Wij moesten een beter leven leiden dan onze ouders en we moesten hun reputatie verbeteren. Bovendien waren onze ouders nogal streng. De grootste groep die hierheen kwam, bestond uit militairen. Dat zegt iets over hun karakter en hun opvattingen over hiërarchie en respect.’
Nadat de Molukkers jarenlang in oude concentratiekampen hadden gewoond (zonder warm water), werden er overal in Nederland speciale wijken voor ze gebouwd. Daar wilden veel van hen niet heen omdat dat hun verblijf in Nederland definitief zou maken. Hun verzet leidde ertoe dat hun kampen uiteindelijk met geweld werden ontruimd, wat voor veel Molukkers opnieuw traumatisch was.
Uiteindelijk bezocht Eva voor haar boek een psychotherapeut, een psycholoog en een ademcoach. ‘Dat waren geen vrolijke sessies, want elke keer moest ik mijn verdriet en mijn onzekerheid onder ogen komen. En mijn gevoel van eenzaamheid, doordat ik niet helemaal Nederlands was en ook niet Moluks. Het voelde als rouw: ik heb geen eigen groep en zal dat nooit hebben. Voor iedereen die dit leest: weet dat je niet alleen bent.’
Veel jongeren met een Molukse achtergrond ervaren een gevoel van gemis, woede en het gevoel ‘anders’ te zijn. Dat geldt ook voor Eva zelf. Ze voelt zich onderdeel van de Molukse gemeenschap, maar vaak ook niet. ‘Als je niet opgroeit in “de wijk”, ben je een buitenstaander.’
‘Dat anders-zijn zit hem in kleine dingen: vanuit mijn Molukse familie ben ik gewend dat je je huis altijd opent, op welk uur van de dag dan ook. Nu, op mijn 23e heb ik een vriendinnengroep die ook zo gastvrij is, maar dat heb ik niet altijd gehad. Mijn vriend en ik leerden elkaar kennen toen ik zestien was. Hij moest zich aan mijn moeders regels houden. Schoenen uit, wc-klep naar beneden als je klaar bent, de douche schoonmaken, de kussens van de bank netjes leggen.’ In het begin heb ik me weleens geschaamd.
Wil je nog een boek schrijven?
‘Absoluut niet nu. Ik ben moe. Maar later zeker wel, over iets dat ik op mijn pad zal vinden.’
Waarom heb je je boek in eigen beheer uitgegeven?
‘Ik wilde per se dat het voor 21 maart uitkwam, de datum dat de eerste schepen aankwamen in Rotterdam. Toen het af was, had ik geen tijd meer om een uitgever te zoeken. Via de drukker ligt het bij het centraal boekhuis, je kunt het via bol.com of Bruna kopen. Ik krijg dan minder geld per boek, maar hoef niet de verzendkosten te betalen. Maar ik vind het ook leuk om zelf de pakketjes in te pakken en op de post te doen. Dat geeft een goed gevoel. De eerste druk van 500 is nagenoeg uitverkocht. Duizend zou mooi zijn. Daarna wordt het druk op aanvraag.’
Is er iets waarmee de HU jou met je onzekerheid had kunnen helpen?
‘Het eerste jaar was verreweg de meest eenzame periode van mijn leven. Ik was zeventien, kwam uit een heel hechte gemeenschap in Deventer en de HU voelde afstandelijk. Daarom wil ik zo snel mogelijk naar Utrecht verhuizen, maar dat duurde anderhalf jaar. Ik zat wel bij de studievereniging, maar de opleiding is nogal wit. Misschien zouden ze bewust voor wat meer diversiteit kunnen zorgen.’
Wat hoop je dat er verandert in Nederland na 75 jaar Molukse geschiedenis? Ofwel na jouw boek?
‘Ik hoop dat mijn generatie gaat praten met haar voorouders en dat ze vanaf nu vooral kracht en wijsheid uit het verleden zullen halen. Iedereen draagt pijn van zijn voorouders met zich mee. Maar hun verhalen hebben ons ook helpen overleven en dus sterk gemaakt.
Ik hoop ook dat het stereotype over Molukkers verdwijnt. Dat we treinkapers zijn en bij de gewelddadige groep Satudarah zitten. Het beeld dat we gezellig zijn en lekker eten hebben, mag blijven, want daar ben ik het wel mee eens, haha.’
De boeklancering van Molukse Lente vond plaats op 14 maart 2026 bij Museum Maluku. Het boek is verkrijgbaar via: Metselaarmedia.nl en de boekhandels.
