De fraude met de basisbeurs voor uitwonenden is veel omvangrijker dan gedacht. Het gesjoemel kost de overheid jaarlijks 40 à 55 miljoen euro. Eerder werd uitgegaan van 27 miljoen euro.
‘Ik ben hier echt van geschrokken’, aldus VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra. ‘Een strenge aanpak is noodzakelijk om het misbruik terug te dringen. Dat is ook in het belang van studenten, want zij zijn hiervan de dupe. Elke euro die bij sjoemelaars en fraudeurs terecht komt, kan immers niet worden gebruikt voor onderwijs.’
OUDERS
Frauderende studenten zeggen dat ze uit huis zijn gegaan, terwijl ze in werkelijkheid nog bij hun ouders wonen. Dat scheelt 171 euro in de maand, omdat uitwonende studenten een hogere basisbeurs krijgen. Zijlstra wil binnenkort de wet op de studiefinanciering aanpassen om de fraude te bestrijden.
Controleurs van de gemeente en sociale recherche zijn de afgelopen maanden in allerlei steden langs de deuren van verdachte studenten gegaan. In totaal zijn duizend studenten bezocht, waarvan 28 procent daadwerkelijk bleek te frauderen: die groep woonde stiekem nog thuis.
TERUGVORDEREN
Nog eens tien procent van de bezochte studenten (waaronder ook mbo’ers) woonde niet op het adres dat in de Gemeentelijke Basisadministratie staat, maar de controleurs konden niet aantonen dat deze studenten nog bij hun ouders woonden. In de plannen van Zijlstra verliest ook deze tweede groep studenten het recht op een uitwonendenbeurs.
De nieuwe wet maakt het voor de Dienst Uitvoering Onderwijs makkelijker om de basisbeurs voor uitwonenden terug te vorderen en een boete op te leggen. DUO hoeft straks alleen maar te bewijzen dat de verdachte student niet op het adres woont dat hij aan de Gemeentelijke Basisadministratie heeft doorgegeven.
VERDACHT
De bezochte studenten zijn uitgekozen op kenmerken die hen verdacht maakten. Sommigen woonden officieel in dezelfde straat als hun ouders, anderen bleken op de dag van hun achttiende verjaardag prompt uitwonend te worden.
De vorige minister van Onderwijs, Ronald Plasterk van de PvdA, heeft het onderwerp op de agenda gezet en maakte de eerste schatting van de omvang van de fraude. Hij dacht dat het om 27 miljoen euro ging. Zijlstra nam Plasterks plannen over en maakte ze zelfs nog iets strenger. Zijn wetsvoorstel stuurt hij binnenkort naar de Tweede Kamer.
BETRAPT
Als een student wordt betrapt op fraude, moet hij voortaan het te veel ontvangen bedrag terugbetalen, plus een boete van vijftig procent. Wordt hij nogmaals betrapt, verliest hij zijn recht op studiefinanciering en wordt er aangifte gedaan.
Dat we met elkaar regels hebben afgestemd en deze moeten worden nageleefd is evident. Ik vraag mij echter af hoe dit onderwerp wordt bezien vanuit het toekomstperspectief.
Heeft de overheid ook onderzocht wat de achterliggende oorzaak is van deze fraude? Hebben we zoveel misdadigers tussen onze studenten? Of is er iets anders aan de hand wat mensen tot fraude drijft. Een chronisch geld te kort dat op gespannen voet staat met de drang om te studeren? Of ouders die in de schulden zitten en kinderen/ jong volwassenen onder druk zetten?
Volgens mij hebben we met elkaar een onderwijsstelsel ingericht om er voor te zorgen dat we goed opgeleide mensen in de maatschappij laten instromen. Met een sanctie waarmee de studiefinanciering stopt bereiken we dit niet! Of is onze overheid nu alle normen aan het nalopen om te zien waar nog geld vandaan gehaald kan worden?
Ik denk dat niemand erg verbaasd is over deze fraude. Want laten we eerlijk zijn, waar de mogelijkheden tot fraude erg groot zijn, gebeurt het ook. Het klinkt cynisch, maar het klopt wel. Het gebeurt van hoog tot laag in de samenleving en van links tot rechts. Daarvoor hebben we de afgelopen jaren genoeg bewijzen gezien.
De oplossing is dat de overheid alleen die maatregelen neemt die zij gemakkelijk kan controleren op de uitwerking ervan en die minder fraudegevoelig zijn. Het zou veel beter zijn iedere student eenzelfde basisbeurs, thuiswonend of niet. Het is dan aan de student om te kiezen.
De (kleine groep)studenten die niet thuis kunnen blijven wonen, en ook geen geld hebben om een kamer te huren kunnen bij hun eigen universiteit of school een verzoek tot ondersteuning indienen.